Hà Nội, Ngày 24/05/2024

Sửa đổi, bổ sung Luật Hoạt động giám sát cần phù hợp với đặc điểm và yêu cầu giám sát trong mô hình chính quyền đô thị

Ngày đăng: 15/04/2024   20:13
Mặc định Cỡ chữ

Quan tâm đến việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân (HĐND), đặc biệt là vấn đề giám sát của HĐND trong mô hình chính quyền đô thị, PGS.TS Lê Minh Thông, ĐBQH khóa XIII cho rằng, cần nghiên cứu sửa đổi Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND phù hợp với đặc điểm và yêu cầu giám sát trong mô hình chính quyền đô thị, tạo cơ sở pháp lý cụ thể hơn để HĐND làm tốt chức năng giám sát của mình.

PGS.TS Lê Minh Thông, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật, ĐBQH khóa XIII.

Bàn về một số vấn đề sửa đổi, bổ sung của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, PGS.TS Lê Minh Thông, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, ĐBQH khóa XIII quan tâm đến vấn đề giám sát của HĐND trong mô hình chính quyền đô thị.

Nghiên cứu, hoàn thiện chức năng giám sát của HĐND đối với việc tuân theo pháp luật và giám sát hoạt động của UBND

Thực hiện chủ trương đa dạng hóa mô hình tổ chức chính quyền địa phương đã được xác định trong các văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XI, XII, XIII, Quốc hội khóa XIV đã ban hành Nghị quyết số 97/2019/QH14 ngày 27/11/2019 về thí điểm tổ chức mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Hà Nội; Nghị quyết số 119/2020/QH14 ngày 19/6/2020 về thí điểm mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Đà Nẵng; Nghị quyết số 131/2020/QH14 ngày 16/11/2020 về tổ chức chính quyền đô thị tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Theo Nghị quyết số 97/2019/QH14, tại thành phố Hà nội thí điểm không tổ chức cấp chính quyền tại phường (tại phường không tổ chức HĐND mà chỉ tổ chức Ủy ban nhân dân (UBND) trực thuộc UBND quận để thực hiện chức năng quản lý hành chính trên địa bàn hoạt động theo chế độ thủ trưởng). Theo Nghị quyết số 119/2020/QH14, tại thành phố Đà Nẵng thí điểm không tổ chức HĐND tại quận, phường; UBND quận, UBND phường thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước trên địa bàn, hoạt động theo chế độ thủ trưởng; Chủ tịch UBND quận do Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng bổ nhiệm; Chủ tịch UBND phường do Chủ tịch UBND quận bổ nhiệm. Theo Nghị quyết số 131/2020/QH14, Thành phố Hồ Chí Minh không thực hiện thí điểm mà tổ chức luôn chính quyền đô thị với mô hình không tổ chức HĐND tại quận, phường mà chỉ tổ chức UBND quận, phường như mô hình thí điểm tại Thành phố Đà Nẵng.

Do đó, PGS.TS Lê Minh Thông nhận thấy, HĐND theo các Nghị quyết nêu trên của Quốc hội không còn được tổ chức tại một số đơn vị hành chính của thành phố, như phường tại Hà Nội, phường, quận tại Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh. Tại Hà Nội cơ bản các nhiệm vụ, thẩm quyền của HĐND phường được chuyển giao cho cấp chính quyền quận. Tại thành phố Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, các nhiệm vụ, thẩm quyền của HĐND phường, quận được tái cơ cấu lại cho UBND phường, UBND quận và cấp chính quyền thành phố.

Thực tiễn cho thấy, việc chuyển giao các nhiệm vụ, thẩm quyền của HĐND phường, HĐND quận cho cơ quan quản lý hành chính trên địa bàn và chính quyền cấp trên trong chức năng quyết định các vấn đề của địa phương trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa - giáo dục, y tế - xã hội, quốc phòng, an ninh cơ bản đáp ứng tốt nhu cầu phát triển của địa bàn và cũng chưa có vướng mắc đáng kể nào được ghi nhận trong quá trình triển khai thực hiện tại các địa phương thí điểm hoặc chính thức vận hành mô hình chính quyền đô thị.

Tuy nhiên, đối với chức năng giám sát việc tuân theo pháp luật và giám sát hoạt động của UBND tại đơn vị hành chính không tổ chức cấp chính quyền đang đặt ra không ít vấn đề cần quan tâm nghiên cứu, hoàn thiện để đảm bảo việc kiểm soát quyền lực không bị ảnh hưởng khi không còn sự giám sát trực tiếp của Hội đồng nhân dân cùng cấp.

Cần có cách tiếp cận mới về hoạt động giám sát của HĐND đối với UBND

Nghiên cứu các quy định về thực hiện chức năng, nhiệm vụ giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật, hoạt động thực thi quyền hạn của UBND, Chủ tịch UBND phường, UBND, Chủ tịch UBND quận - nơi không tổ chức HĐND cho thấy, vấn đề giám sát mới được quy định hết sức tổng quát, có tính định hướng, chưa tạo được cơ chế thích hợp, cụ thể giúp cho việc giám sát của HĐND cấp trên đối với chính quyền phường, chính quyền quận khi không còn là cấp chính quyền.

Do vậy, PGS.TS Lê Minh Thông cho rằng, cần có cách tiếp cận mới về hoạt động giám sát của HĐND đối với UBND, Chủ tịch UBND phù hợp với mô hình chính quyền đô thị với hai cấp chính quyền, một cấp hành chính và mô hình một cấp chính quyền, hai cấp hành chính.

Mô hình chính quyền đô thị với hai cấp chính quyền, một cấp hành chính đang được thực hiện thí điểm tại thành phố Hà Nội. Với mô hình hai cấp chính quyền, một cấp hành chính, hoạt động giám sát đối với chính quyền phường cơ bản được chuyển giao cho HĐND quận. Do chính quyền phường không còn là một cấp chính quyền, vì vậy các hình thức giám sát đối với việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật, đối với hoạt động của UBND phường cần được thay đổi để phù hợp với tính chất mới của UBND phường. Hình thức xem xét báo cáo của UBND phường sẽ không còn được áp dụng. Các hình thức giám sát chuyên đề cũng khó thực hiện và chưa được hướng dẫn thực hiện. Việc chất vấn Chủ tịch UBND phường, lấy phiếu tín nhiệm đối với Chủ tịch UBND phường chưa được quy định trong Nghị quyết số 97/2019/QH14 nên cũng không có cơ sở pháp lý để thực hiện.

Từ những phân tích nêu trên, PGS.TS Lê Minh Thông nhận thấy, Nghị quyết số 97/2019/ QH14 giao cho HĐND quận nhiệm vụ giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật tại địa bàn phường, hoạt động của UBND phường, Chủ tịch UBND phường, nhưng cho đến nay vẫn chưa có được những quy định cụ thể để HĐND quận có thể thực hiện được nhiệm vụ giám sát hoạt động của chính quyền phường. Mặc dù UBND phường là cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương, hoạt động theo chỉ đạo của chính quyền quận nhưng không thể nằm ngoài sự giám sát của cơ quan đại diện là HĐND. Do đó, PGS.TS Lê Minh Thông cho rằng, cần có những vận dụng thích hợp các quy định của Luật Hoạt động giám sát để nghiên cứu các giải pháp xử lý, tạo điều kiện cho HĐND quận giám sát.

Giải pháp để HĐND quận thực hiện nhiệm vụ giám sát

Theo đó, một mặt cần tăng cường vai trò, trách nhiệm của đại biểu HĐND quận, Tổ đại biểu HĐND quận tiến hánh các hoạt động giám sát thích hợp đối với hoạt động của UBND phường, Chủ tịch UBND phường. Các đại biểu HĐND quận thông qua việc thực hiện các quyền đại biểu như quyền yêu cầu cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến việc thực hiện quyền hạn, trách nhiệm của UBND, Chủ tịch UBND để giám sát. Tổ đại biểu HĐND quận cần đưa nội dung giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật trên địa bàn phường, hoạt động của UBND phường vào kế hoạch hoạt động của Tổ đại biểu trong năm hoạt động.

Mặt khác, HĐND quận khi xây dựng chương trình, kế hoạch giám sát hàng năm của mình, nhất thiết phải bao gồm nội dung giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật hoạt động của UBND phường, Chủ tịch UBND phường. PGS.TS Lê Minh Thông  cho rằng, sẽ là hiệu quả hơn nếu hàng năm HĐND quận tiến hành giám sát chuyên đề về hoạt động của một số UBND phường trong địa bàn.

Do tính đặc thù của Chủ tịch UBND phường trong thực thi quyền lực Nhà nước liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp cũng như quyền làm chủ của nhân dân tại cơ sở, PGS.TS Lê Minh Thông đề nghị cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan để có thể có căn cứ cho HĐND quận tiến hành lấy phiếu tín nhiệm đối với chức danh Chủ tịch UBND phường hàng năm và chất vấn Chủ tịch tịch UBND phường khi cần thiết.

- Đối với mô hình chính quyền đô thị với một cấp chính quyền, hai cấp hành chính đang được thí điểm tại thành phố Đà Nẵng và triển khai chính thức tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhiệm vụ giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật và việc thực hiện nghị quyết của HĐND Thành phố trên địa bàn quận, phường thuộc quận, giám sát hoạt động của UBND quận, UBND phường thuộc quận, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân quận… Như vậy HĐND Thành phố có trách nhiệm thực hiện giám sát đồng thời chính quyền hai cấp hành chính: chính quyền quận; chính quyền phường.

Vấn đề đặt ra là nhận diện khi đề cập đến hoạt động giám sát của HĐND quận trong mô hình chính quyền đô thị thí điểm tại thành phố Hà Nội. Tuy nhiên, trong mô hình chính quyền đô thị một cấp như chính chính quyền đô thị tại thành phố Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, một số hình thức giám sát đối với Chủ tịch UBND quận đã được quy định như lấy phiếu tín nhiệm, chất vấn (bao gồm cả chất vấn Chánh án Tòa án nhân dân quận, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân quận). Vì vậy, việc lấy phiếu tín nhiệm, chất vấn Chủ tịch UBND quận, chất vấn Chánh án Tòa án nhân dân quận, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân quận đã có được cơ sở pháp lý để HĐND Thành phố thực hiện.

Tuy nhiên, PGS.TS Lê Minh Thông nhận thấy, việc lấy phiếu tín nhiệm đối với Chủ tịch UBND quận lại chưa thống nhất với Nghị quyết lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với những người giữ các chức vụ do Quốc hội, HĐND bầu hoặc phê chuẩn. Bởi lẽ, Chủ tịch UBND quận do Chủ tịch UBND Thành phố bổ nhiệm mà không qua sự phê chuẩn của HĐND Thành phố. Vì vậy, cần nghiên cứu tìm giải pháp xử lý sự không tương đồng này để đảm bảo tính pháp lý khi HĐND Thành phố tiến hành lấy phiếu tín nhiệm đối với Chủ tịch UBND quận.

- Đối với chính quyền phường trong mô hình chính quyền đô thị một cấp chính quyền, việc HĐND Thành phố thực hiện quyền giám sát khó khăn hơn so với mô hình chính quyền đô thị tại Thành phố Hà Nội. Những vấn đề bất cập trong giám sát chính quyền phường tại mô hình chính quyền đô thị thành phố Hà Nội cũng đang đặt ra đối với mô hình chính quyền đô thị tại thành phố Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng ở cấp độ phức tạp hơn bởi HĐND thành phố tuy là cấp trên nhưng không phải là cấp trên trực tiếp như HĐND quận tại Hà Nội.

Sửa đổi Luật cần phù hợp với đặc điểm và yêu cầu giám sát trong mô hình chính quyền đô thị

Trong tương lai, mô hình chính quyền đô thị sẽ được tổ chức trong phạm vị toàn quốc, PGS.TS Lê Minh Thông cho rằng, điều này đặt ra yêu cầu ngay từ bây giờ, cần nghiên cứu sửa đổi Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND phù hợp với đặc điểm và yêu cầu giám sát trong mô hình chính quyền đô thị.

Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 quy định về hoạt động giám sát của Quốc hội, HĐND khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương đồng nhất, đồng dạng cho cả nông thôn, đô thị, hải đảo. Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 (sửa đổi, bổ sung 2019) đã bước đầu đa dạng hóa mô hình chính quyền địa phương phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo. PGS.TS Lê Minh Thông nêu rõ, sự đổi mới mô hình chính quyền địa phương theo hướng phân định chính quyền nông thôn, chính quyền đô thị, chính quyền hải đảo cũng đã đặt ra nhu cầu xem xét sửa đổi Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, nhưng chưa được nghiên cứu sửa đổi.

Do vậy, thực tế, nhiều vướng mắc khi thực hiện Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND đối với hoạt động của chính quyền địa phương nói chung và đối với chính quyền đô thị đang được triển khai theo các Nghị quyết của Quốc hội nói riêng vẫn chưa được tháo gỡ. Hoạt động giám sát của HĐND đối với cơ quan hành chính nhà nước tại phường, quận - nơi không tổ chức cấp chính quyền rất lúng túng và khó thực hiện.

Thực trạng trên đang đặt ra nhu cầu cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND 2015, tạo cơ sở pháp lý cụ thể hơn để HĐND làm tốt chức năng giám sát của mình. Hướng ưu tiên sửa đổi, bổ sung cần tập trung vào các nội dung, hình thức, phương thức giám sát của HĐND, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, Tổ đại biểu HĐND, cá nhân đại biểu HĐND cấp trên đối với hoạt động của chính quyền phường, chính quyền quận - những nơi không tổ chức cấp chính quyền./.

Theo: quochoi.vn

Bình luận

Tin tức cùng chuyên mục

Truyền thông chính sách - góc nhìn từ Thành phố Hồ Chí Minh

Ngày đăng 20/05/2024
Chỉ thị số 07/CT-TTg ngày 21/3/2023 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường công tác truyền thông chính sách, báo chí và các phương tiện truyền thông khác được xác định là kênh thông tin và công cụ cơ bản, quan trọng để thực hiện nhiệm vụ truyền thông chính sách. Với sự bùng nổ thông tin ngày nay và từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy công tác truyền thông chính sách cần được quan tâm chú trọng hơn nữa để đóng góp vào việc tạo ra sự đồng thuận và nâng cao hiệu quả, hiệu lực trong việc thực thi chính sách của các cơ quan hành chính nhà nước. 

Tự do tín ngưỡng, tôn giáo là sự thật không thể phủ nhận!

Ngày đăng 17/05/2024
Ngày 03/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định tự do tín ngưỡng, tôn giáo là 1 trong 6 nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Người nhấn mạnh: “Thực dân và phong kiến thi hành chính sách chia rẽ đồng bào giáo và đồng bào lương, để dễ thống trị. Tôi đề nghị Chính phủ ta tuyên bố: TÍN NGƯỠNG TỰ DO và lương giáo đoàn kết”. Điều này tiếp tục được hiến định trong các bản Hiến pháp và hệ thống pháp luật của Việt Nam.

Miễn nhiệm, từ chức, từ quy định đến thực tế

Ngày đăng 15/05/2024
Quy định số 41-QĐ/TW ngày 03/11/2021 của Bộ Chính trị về việc miễn nhiệm, từ chức đối với cán bộ (Quy định số 41) được ban hành nhằm thể chế hóa, đồng bộ quy định của Đảng, phù hợp pháp luật của Nhà nước trong công tác cán bộ. Cùng với các quy định về trách nhiệm nêu gương, về những điều đảng viên không được làm, Quy định số 41 đi vào cuộc sống thể hiện quyết tâm chính trị của Đảng, chỉ đạo của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng “nhận thức phải chín, tư tưởng phải thông, quyết tâm phải lớn và phương pháp phải đúng”, tiếp tục đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị ngày càng trong sạch, vững mạnh.

Già hóa dân số và giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ở Việt Nam hiện nay

Ngày đăng 03/05/2024
Quá trình già hóa dân số ở nhiều quốc gia và Việt Nam đang diễn ra rất nhanh, dẫn đến nhiều thách thức về tình trạng suy giảm và thiếu hụt nguồn nhân lực nói chung, nhân lực trong khu vực công nói riêng. Điều đó đòi hỏi các cơ quan quản lý nhà nước cần có những chính sách, giải pháp phù hợp để khắc phục tình trạng già hóa dân số ở Việt Nam hiện nay.

Để Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở đi vào cuộc sống và thực hiện có hiệu quả

Ngày đăng 20/04/2024
Với vị trí, vai trò quan trọng của cơ sở, để thực hiện dân chủ, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân có hiệu quả, phải thực hiện dân chủ từ cơ sở. Trong những năm qua, dân chủ trực tiếp ở cơ sở được mở rộng, Nhân dân được bàn và quyết định những công việc quan trọng, thiết thực, gắn liền với lợi ích của mình; quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân được bảo vệ. Việc thực hiện Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022, quyền và nghĩa vụ của công dân trong thực hiện dân chủ ở cơ sở và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân trong việc bảo đảm thực hiện dân chủ ở cơ sở... góp phần hoàn thành nhiệm vụ chính trị của địa phương, cơ quan, đơn vị, phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.