03/04/2015 02:11
Chủ tịch Hạ viện Mỹ
Được nhiều người coi là nhân vật quyền lực nhất Quốc hội Mỹ, Chủ tịch Hạ viện Mỹ là người chủ tọa Viện và lãnh đạo đa số tại Viện này.
Đương kim chủ tịch Hạ viện Mỹ John Boehner và chiếc búa quyền lực

1. Ý đồ của các nhà lập hiến
Trong số các vị trí lãnh đạo ở Quốc hội Mỹ, Chủ tịch Hạ viện là chức danh duy nhất hoạt động liên tục từ năm 1789. Thế nhưng, những nhà soạn thảo Hiến pháp lại không nói gì về vai trò của Chủ tịch Hạ viện. Điều duy nhất được Hiến pháp quy định đối với chức danh này là khoản 5, mục 2, Điều I, theo đó “Hạ viện sẽ lựa chọn Chủ tịch Hạ viện và các quan chức khác”. Không có bằng chứng nào cho thấy những nhà lập hiến Mỹ năm 1787 tranh luận về điều khoản này.
Có một số chuyên gia đưa ra giả thuyết, việc không tranh luận chứng tỏ các nhà lập hiến cho rằng Chủ tịch Hạ viện sẽ hoạt động với tư cách vừa là quan chức chủ tọa, vừa là nhà lãnh đạo chính trị. Giả thuyết này xuất phát từ thực tiễn cuối thế kỷ XVIII, khi các nhà lập hiến Mỹ nhóm họp bàn về việc soạn thảo Hiến pháp liên bang. Thời đó, các vị Chủ tịch Hạ viện ở các tiểu bang đều là những chính khách tích cực, không những chủ trì các phiên họp của các cơ quan lập pháp tiểu bang, mà còn sử dụng vị thế của mình để thúc đẩy các mục tiêu lập pháp của riêng mình hoặc của phe mình. Khái niệm này lúc đó khác hẳn với khái niệm Chủ tịch Viện thứ dân (Hạ viện) Anh vốn là một quan chức chủ trì các phiên họp, có tính chất hoàn toàn phi đảng phái.
Mặc dù vậy, do các đảng chính trị chưa hình thành ở Mỹ, nên vị Chủ tịch Hạ viện Mỹ đầu tiên vẫn chưa có tính đảng phái. Nhiệm vụ của ông này như đã được giải thích bởi chính Hạ viện ngày 7.4.1789, là làm chủ tọa các phiên họp, duy trì nghi thức và trật tự, thông báo kết quả số phiếu đã biểu quyết trước (có những nghị sĩ đã bỏ phiếu trước vì không có mặt vào hôm biểu quyết); số phiếu biểu quyết của những người có mặt; chỉ định các ủy ban với số lượng không vượt quá 3 thành viên mỗi ủy ban; biểu quyết trong trường hợp hai bên bằng phiếu nhau. Đến Khóa II, đã bắt đầu xuất hiện sự phân chia đảng phái rõ rệt, và người kế nhiệm chức Chủ tịch Hạ viện bộc lộ xu hướng nghiêng về ủng hộ chương trình lập pháp của Tổng thống George Washington. Năm 1796, Chủ tịch Hạ viện chủ trương theo chế độ liên bang đã hai lần bỏ phiếu để tạo ra tình trạng hòa phiếu làm thất bại các kiến nghị theo tinh thần của Jefferson nhằm phản đối Hiệp ước Jay ký với Anh.
Các chi nhánh của các đảng mặc dù còn yếu và phân tán hơn bây giờ cũng trở thành cơ sở để chọn Chủ tịch Hạ viện. Năm 1799, những người chủ trương theo chế độ liên bang đã thắng phe Jefferson trong cuộc bầu cử Chủ tịch Hạ viện với số phiếu 44 - 38. Đến nhiệm kỳ tiếp theo, những người theo phái Jefferson đã lật ngược thế cờ, nắm quyền kiểm soát và bầu người của mình làm Chủ tịch Hạ viện. Nhưng thực sự suốt những năm đầu, đặc biệt thời kỳ Jefferson làm Tổng thống, phía hành pháp chứ không phải Chủ tịch Hạ viện mới là lãnh đạo thực sự về chính trị và lập pháp ở Hạ viện thông qua những cuộc họp kín, nhất là các Bộ trưởng Bộ Tài chính thời đó. Một nhà nghiên cứu viết, thay vì là một diễn đàn nơi mọi thành viên đều ngang nhau và không ai chịu sự lãnh đạo của ai, các nguyên tắc quan trọng của chính quyền đều được đưa ra tranh luận và tham gia tranh luận thoải mái, thì trên thực tế. Quốc hội kiểu như vậy đã trở thành cơ quan phê chuẩn thuần túy; công việc lập pháp thực sự được quyết định tại các phiên họp kín của đảng đa số”.
2. Quy trình bầu chọn
Mặc dù Hiến pháp Mỹ không đòi hỏi Chủ tịch Hạ viện phải là một hạ nghị sĩ, nhưng điều này đã trở thành luật bất thành văn. Bất kỳ hạ nghị sĩ nào cũng có thể ứng cử vào chức danh này. Trên thực tế, cứ đầu mỗi nhiệm kỳ 2 năm, mỗi đảng trong Quốc hội Mỹ tổ chức một phiên họp kín để chỉ định ứng cử viên tranh chức Chủ tịch Hạ viện. Ứng viên này phải nhận được sự ủng hộ của đa số qua một cuộc bỏ phiếu trong đảng tại Hạ viện. Tại phiên họp toàn thể Hạ viện, Tổng thư ký Hạ viện sẽ chủ trì việc bầu Chủ tịch Hạ viện. Mỗi hạ nghị sĩ phải xướng tên ứng viên mình ủng hộ để Tổng thư ký tính phiếu.
Có quy định khá lạ là, các nghị sĩ không nhất thiết phải bầu một trong các ứng viên, mà có thể bầu cho bất kỳ ai, thậm chí cho người không phải thành viên Hạ viện. Thông thường, các nghị sĩ bầu cho ứng viên của đảng mình; nếu không thì cho một ai đó thành viên của đảng hoặc bỏ phiếu trắng; nếu bầu cho người của đảng đối thủ thì sẽ gặp hậu quả nặng nề như bị tước chức vụ trong đảng, mất ghế trong ủy ban thuộc về đảng. Để được bầu làm Chủ tịch Hạ viện, ứng viên phải nhận được đa số tuyệt đối của những phiếu biểu quyết có hoặc không, tức là không tính các những người bỏ phiếu trắng. Nếu không ai giành được đa số thì biểu quyết lại cho đến khi bầu được Chủ tịch Hạ viện mới thôi. Hiện nay, Chủ tịch Hạ viện được đảng đa số trong Quốc hội lựa chọn từ những lãnh đạo cao cấp của đảng.
Không phải lúc nào các cuộc bầu Chủ tịch Hạ viện cũng diễn ra bình thường, suôn sẻ. Trước khi hệ thống hai đảng trở nên vững chắc ở Quốc hội Mỹ, các phe phái đôi khi làm cho các đảng rạn nứt đến mức biến cuộc bầu cử Chủ tịch Hạ viện thành cuộc tranh chấp nảy lửa. Xung đột giữa các vùng, chủ yếu về vấn đề chiếm hữu nô lệ đã dẫn đến ít nhất 11 cuộc chạy đua căng thẳng giành chức Chủ tịch Hạ viện trước khi nổ ra cuộc Nội chiến, thường là phải biểu quyết lần 2, lần 3. Cuộc đầu tiên diễn ra vào năm 1809, khi không một ai trong số các ứng viên do phe Dân chủ và Cộng hòa có thể đạt được đa số trong lần biểu quyết đầu tiên. Năm 1820, đến lần biểu quyết thứ 22 mới bầu được Chủ tịch Hạ viện; hoặc vào năm 1821, số lần biểu quyết là 12. Thậm chí trong thời kỳ này, có bốn lần Hạ viện rơi vào tình trạng bế tắc hàng tuần hay hàng tháng xung quanh việc bầu Chủ tịch Hạ viện. Lần cuối cùng biểu quyết lại diễn ra năm 1923, khi đến lần thứ 9 mới bầu được Chủ tịch Hạ viện Mỹ.
Từ đó đến nay, chưa xảy ra cuộc chiến nào để bầu Chủ tịch Hạ viện, mà luôn có một đảng chiếm đa số rõ rệt có khả năng lựa chọn được người theo ý muốn trong lần biểu quyết đầu tiên. Nhưng đã có những trận chiến trong nội bộ đảng. Ví dụ năm 1933 lãnh đạo đảng Dân chủ đa số đã phải đương đầu với bốn ứng viên để được đảng đề cử vào chức danh này, mà được đề cử như vậy cũng có giá trị ngang với việc đắc cử. Từ năm 1933 không xảy ra cuộc chiến nào đáng kể trong đảng Dân chủ để giành chức Chủ tịch Hạ viện, mỗi lần có người rời chức vụ và đảng này đang kiểm soát đa số thì lãnh đạo đảng lại được nhấc lên ghế Chủ tịch Hạ viện không mấy khó khăn. Thời gian đầu các quan chức phụ trách tổ chức (Whip) của đảng này thường được chọn làm Chủ tịch Hạ viện, nhưng sau đó thông lệ này đã bị phá vỡ. Còn phe Cộng hòa đã trải qua thêm nhiều cuộc giành chức Chủ tịch Hạ viện trong các thập niên gần đây như vào năm 1959, 1965, 1980. Gần đây nhất năm 1997 Chủ tịch Hạ viện đương nhiệm Gingerich đã phải khó khăn lắm mới được tái cử, chỉ giành được 216 phiếu trong số 227 phiếu mà đảng của ông này nắm.
3. Quyền lực của Chủ tịch Hạ viện
Được nhiều người coi là nhân vật quyền lực nhất Quốc hội Mỹ, Chủ tịch Hạ viện Mỹ là người chủ tọa Viện và lãnh đạo đa số tại Viện này. Từ năm 1947, Chủ tịch Hạ viện xếp thứ hai sau Phó tổng thống trong việc kế nhiệm Tổng thống. “Không một thành viên nào khác của Quốc hội được mọi người biết đến và có quyền lực như Chủ tịch Hạ viện”; “với tư cách là người được chọn từ những người đắc cử, Chủ tịch Hạ viện đứng cạnh Tổng thống như bộ mặt của quốc gia” - một nhà nghiên cứu về Quốc hội Mỹ đã viết như vậy.
Tuy nhiên, chức danh Chủ tịch Hạ viện không phải lúc nào cũng được phú cho một uy tín như vậy. Trong hai thập niên đầu tiên của Quốc hội Mỹ, Chủ tịch Hạ viện chủ yếu là một chức danh hữu danh vô thực. Cho đến khi Henry Clay đắc cử chức vụ này vào năm 1811 thì Chủ tịch Hạ viện mới có chút quyền lực thật sự ở Hạ viện. Sau khi Clay rời Hạ viện năm 1825, quyền lực của Chủ tịch Hạ viện trải qua thăng trầm, nhưng không ai giành được ảnh hưởng lớn cho đến năm 1890, khi Thomas Reed, nghị sĩ đảng Cộng hòa đắc cử chức vụ này. Ông đã dùng quyền lực vượt qua sự chống đối của phe đối lập, thống nhất hành động trong Hạ viện. Về cơ bản ông đã thiết lập quyền tuyệt đối của phe đa số để kiểm soát quy trình lập pháp ở Hạ viện.
Nối tiếp Sa hoàng Reed là Cannon làm Chủ tịch Hạ viện từ 1903 đến 1911 với phong cách chuyên quyền, dẫn đến sự chống đối mạnh vào năm 1910. Cuối cùng, các quyền hạn của Chủ tịch Hạ viện đã bị hạn chế, đồng thời những thay đổi trong quy tắc về các nhóm đảng cũng làm giảm quyền lực của chức danh Chủ tịch Hạ viện. Những sự kiện này đã có tác động lâu dài đối với chức danh này, dẫn đến tình trạng cho đến giữa những năm 1970 quyền lực ở Hạ viện chủ yếu tập trung vào tay các vị Chủ nhiệm Ủy ban. Những cải cách vào thập niên 1970 đã phục hồi phần lớn các quyền hạn của Chủ tịch Hạ viện.
Mặc dù vậy, mọi Chủ tịch Hạ viện kể từ thời sau Cannon đều giành được ảnh hưởng chủ yếu nhờ uy tín, sự thuyết phục, điều đình, mặc cả cá nhân. Điều đó không có nghĩa là các Chủ tịch Hạ viện không sử dụng thẩm quyền của mình để đạt được các mục tiêu. Truyền thống và luật bất thành văn buộc Chủ tịch Hạ viện luôn phải áp dụng những quy định của Hạ viện. Tuy nhiên, vẫn có những vùng mờ mà ở đó ông ta có thể đối xử phân biệt, có nhiều cơ hội để vận dụng các quy định có lợi cho đảng của mình.
Trong thời đại ngày nay, Chủ tịch Hạ viện luôn phải quan tâm để những hàng động của mình được đa số đảng ủng hộ. Chẳng hạn, Chủ tịch Hạ viện, nghị sĩ Cộng hòa Jim Wright đã gây ra sự bực bội, vì hành động mà không tham khảo ý kiến của các nhà lãnh đạo cũng như của các nghị sĩ trong đảng. Cùng với thái độ hung hăng, đôi khi thô bạo đã khiến ông gặp rắc rối và bị tổn thương về mặt chính trị, dẫn đến việc từ chức Chủ tịch Hạ viện và mất ghế nghị sĩ. Ngược lại, nghị sĩ Cộng hòa Newt Gingrich, Chủ tịch Hạ viện nhiều quyền lực nhất từ thời Cannon đã vượt qua nhiều rắc rối liên quan đến đạo đức cá nhân nhờ nhận được sự ủng hộ từ đảng và các đồng sự.
Từ trước tới nay, trong số các gương mặt quyền lực này, chỉ duy nhất vào năm 2006 một nữ nghị sĩ được bầu làm Chủ tịch Hạ viện, đó là bà Nancy Pelosi. Khi Tổng thống Bush đọc Thông điệp liên bang trước toàn thể Quốc hội Mỹ, ông đã đề cập đến sự kiện này với những lời mở đầu: “Tối nay, tôi có đặc quyền và niềm vinh hạnh cao cả, chỉ của tôi thôi, với tư cách là Tổng thống đầu tiên được bắt đầu Thông điệp liên bang với những từ sau đây: Thưa bà Chủ tịch Hạ viện”.
Lê Anh - Hoài Thu - Minh Thy
Theo: daibieunhandan.vn
[2403]
Chủ tịch Hạ viện MỹĐương kim chủ tịch Hạ viện Mỹ John Boehner và chiếc búa quyền lực   1. Ý đồ của các nhà lập hiến Trong số các vị trí lãnh đạo ở Quốc hội Mỹ, Chủ tịch Hạ viện là chức danh duy nhất hoạt động liên tục từ năm 1789. Thế nhưng, những
Share on Facebook   Share on Twitter Share on Google Share on Buzz        Quay lại   Gửi đi   In trang này   Về đầu trang
TIN MỚI NHẤT
Cải cách hành chính tại Vĩnh Phúc: Những chuyển biến tích cực
Những khoảng trống trong chính sách pháp luật về phụ nữ - đề xuất giải pháp
Từ quan điểm của Hồ Chí Minh về Liêm, Chính đến việc xây dựng chính phủ liêm chính
Các tin khác
Tin hoạt động Tổ chức nhà nước
(23/11/2017 02:46)
Công bố báo cáo “Tổng quan về chính sách phúc lợi của thanh niên Việt Nam”
Sáng ngày 22/11/2017, tại Hà Nội, Bộ Nội vụ, Trung tâm phát triển OECD và tổ chức Hanns Seidel Foundation (Cộng hòa Liên  ...
Tin mới nhất

Công bố báo cáo “Tổng quan về chính sách phúc lợi của thanh niên Việt Nam”

Thông qua dự án Luật Quản lý nợ công (sửa đổi)

Hà Nội tiếp tục đổi mới, thực hiện tốt công tác cán bộ

Tìm giải pháp tạo nguồn thực hiện điều chỉnh chính sách tiền lương

Kết quả bước đầu trong sắp xếp lại bộ máy ở Bộ Công thương

Khai mạc Triển lãm "Ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga tới cách mạng Việt Nam"

“Tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” về tư tưởng trong cán bộ, đảng viên: Nhận diện và phòng, chống

Tin xem nhiều

Cơ quan nào có thẩm quyền ban hành văn bản pháp luật?

Mô hình tổ chức chính quyền địa phương một số nước trên thế giới

Xung đột dân tộc, tôn giáo ở một số nước và giải pháp

Chính phủ Cộng hòa Liên bang Đức: Một số thiết chế độc lập và chịu trách nhiệm

Nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức trong công vụ

Các mô hình công vụ điển hình trên thế giới

Phẩm chất nhà quản lý trong bối cảnh hội nhập

Tổng Biên tập: Nguyễn Đức Tuấn
Trụ sở tòa soạn: Số 8 Tôn Thất Thuyết, Cầu Giấy, Hà Nội
Điện thoại: 0804 6422, 0804 6543; Fax: 0804 6621 - Email: Tapchitcnn@moha.gov.vn
Bản quyền thuộc Tạp chí Tổ chức nhà nước - Bộ Nội vụ
Giấy phép xuất bản: Số 407/GP-BTTT ngày 27/9/2013 của Bộ Thông tin và Truyền thông

®Tạp chí điện tử Tổ chức nhà nước là cơ quan báo chí của Bộ Nội vụ, có chức năng thông tin, tuyên truyền các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.