Hà Nội, Ngày 02/10/2022

Hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực ở Việt Nam

Ngày đăng: 18/08/2022   03:08
Mặc định Cỡ chữ
Trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực hiện nay, nếu không có cơ chế kiểm soát quyền lực có hiệu quả sẽ tạo kẽ hở cho những người lòng dạ không trong sáng, có tư tưởng chủ nghĩa cá nhân, lợi ích nhóm thực hiện hành vi tham nhũng, tiêu cực. Do đó, phải từng bước hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nói chung, quyền lực nhà nước nói riêng nhằm giải quyết triệt để vấn đề tham nhũng, tiêu cực, góp phần xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng trong giai đoạn mới. 
Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực họp Phiên thứ 22, dưới sự chủ trì của đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Trưởng Ban Chỉ đạo, ngày 17/8/2022. Ảnh minh họa

Quan điểm chỉ đạo của Đảng về xây dựng cơ chế để kiểm soát quyền lực nhà nước và để phòng, chống tham nhũng, tiêu cực 

Kiểm soát quyền lực nhà nước là nhiệm vụ rất quan trọng; là cách thức, phương pháp quản lý tổ chức và hoạt động của Đảng và Nhà nước. Nếu quyền lực nhà nước được trao cho người có phẩm chất, đạo đức, tài năng, tâm huyết, hết lòng, hết sức vì sự nghiệp cách mạng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân thì sẽ quy tụ, tập hợp được sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc để đưa đất nước phát triển. Ngược lại, nếu trao cho người tham vọng quyền lực giữ vị trí lãnh đạo quan trọng trong bộ máy nhà nước thì rất nguy hiểm. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã từng cảnh báo: “Nếu chọn đúng người thì đất nước phát triển, nhân dân được nhờ”. Trong quá trình hoạt động cách mạng, nhất là sau khi chính quyền Xô viết ra đời được thiết lập từ nông thôn đến thành thị, V.I.Lênin đã đưa ra những cảnh báo rất đúng đắn, kịp thời về sự lạm dụng quyền lực, không thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ được giao: “Trong các tổ chức chính trị và công đoàn của chúng ta, viên chức bị hủ hóa (hay nói đúng hơn là có xu hướng bị hủ hóa) bởi hoàn cảnh tư bản chủ nghĩa; họ có xu hướng biến thành những người quan liêu, nghĩa là thành những nhân vật có đặc quyền, thoát ly quần chúng và đứng trên quần chúng”(1). Để kiểm soát quyền lực nhà nước, V.I.Lênin đề ra những cơ chế và biện pháp cụ thể, đó là: nhân dân tham gia vào kiểm soát quyền lực nhà nước, bởi người dân sau khi đã ủy quyền cho cơ quan nhà nước vẫn phải tham gia kiểm soát quyền lực nhà nước để không bị lạm quyền, mất quyền; các cơ quan trong bộ máy nhà nước phải kiểm soát quyền lực lẫn nhau…

“Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp”.

(Điều 2, Hiến pháp Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam)

Kế thừa quan điểm, tư tưởng về kiểm soát quyền lực của V.I.Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng công tác kiểm soát quyền lực nhà nước, nhất là trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Người nhấn mạnh: “Thứ nhất, dân ghét các ông chủ tịch, các ông ủy viên vì cái tật ngông nghênh, cậy thế, cậy quyền. Những ông này không hiểu nhiệm vụ và chính sách của Việt Minh, nên khi nắm được chút quyền trong tay vẫn hay lạm dụng”(2). Người yêu cầu: “Trong các cơ quan chỉ huy, chọn người phải đích đáng, quyền hạn phải phân minh, liên lạc phải mật thiết, hợp tác phải chặt chẽ, phải tuyệt đối tránh cái lối lạm quyền, bao biện, xung đột, phù diện và suy tị, không phụ trách”(3). 

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn quan tâm chăm lo đến công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, giữ vững mối liên hệ với quần chúng nhân dân, xứng đáng với sự tin tưởng, kỳ vọng của các thế hệ cán bộ, đảng viên đi trước. Đồng thời, Đảng ta đã ban hành nhiều văn bản quy định về kiểm soát quyền lực nhà nước, cụ thể là: Quy định số 90-QĐ/TW ngày 04/8/2017 của Bộ Chính trị về tiêu chuẩn chức danh, tiêu chí đánh giá cán bộ thuộc diện Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý; Quy định số 205-QĐ/TW ngày 23/9/2019 của Bộ Chính trị về việc kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ và chống chạy chức, chạy quyền; Quy định số 37-QĐ/TW ngày 25/10/2021 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII về những điều đảng viên không được làm; Kết luận số 12-KL/TW ngày 06/4/2022 của Bộ Chính trị về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; Kết luận số 34-KL/TW ngày 18/4/2022 của Bộ Chính trị về Chiến lược kiểm tra, giám sát của Đảng đến năm 2030… Các văn bản này đã tạo cơ sở chính trị rất quan trọng để từng bước kiểm soát, ngăn ngừa tình trạng tham nhũng, tiêu cực trong hệ thống chính trị. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, việc xây dựng, hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đã đạt được nhiều kết quả quan trọng; sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, ban, ngành như Ban Nội chính Trung ương, Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã kịp thời tham mưu, đề xuất, ban hành những quy định, hướng dẫn liên quan đến cơ chế kiểm soát quyền lực để các cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra, giám sát, phát hiện sai phạm, xử lý những cán bộ, đảng viên tham nhũng, tiêu cực. Cụ thể, “Qua kiểm tra, đã xử lý và đề nghị xử lý kỷ luật nghiêm minh các tổ chức đảng và đảng viên vi phạm. Trong đó, cấp ủy các cấp đã thi hành kỷ luật 32 tổ chức đảng và 1.953 đảng viên. Ban Bí thư thi hành kỷ luật đối với 03 tổ chức đảng và 09 đảng viên. Ủy ban Kiểm tra các cấp đã thi hành kỷ luật 26 tổ chức đảng, 1.017 đảng viên. Ủy ban Kiểm tra Trung ương kỷ luật 05 tổ chức đảng và 21 đảng viên”(4). 

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác xây dựng, hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước nói chung và đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, nói riêng trong Đảng và hệ thống chính trị còn một số hạn chế, đó là: việc xây dựng, ban hành văn bản quy định về cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước còn chậm, chưa theo kịp thực tiễn; một số quy định chưa chặt chẽ, cụ thể, tạo kẽ hở cho hành vi tham nhũng, tiêu cực; còn hiện tượng chồng chéo giữa các cơ quan, đơn vị trong thực thi nhiệm vụ dẫn đến xử lý các vụ, việc tham nhũng, tiêu cực còn chậm, chưa đạt được mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ đề ra.

Giải pháp tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước để nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng, tiêu cực

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã xác định mục tiêu tổng quát: “Nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng; xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện; củng cố, tăng cường niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa…; xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; phấn đấu đến giữa thế kỷ XXI, nước ta trở thành một nước phát triển, theo định hướng xã hội chủ nghĩa”(5). Để thực hiện tốt mục tiêu, chiến lược của Đảng đã đề ra, cần tập trung làm tốt một số nội dung cơ bản sau:

Một là, thống nhất và nâng cao nhận thức, trách nhiệm về ý nghĩa và tầm quan trọng của việc hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước để nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Mỗi cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân cần quán triệt, nhận thức sâu sắc đầy đủ vai trò của việc hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là tất yếu khách quan, không cản trở, kìm hãm sự phát triển của con người; mà còn góp phần nâng cao sức mạnh của Đảng, Nhà nước, tạo điều kiện thuận lợi cho mỗi người cống hiến tài năng, trí tuệ cho nhiệm vụ cách mạng chung của Đảng và dân tộc. Cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu cấp ủy và các cơ quan, đơn vị phải nghiêm túc thực hiện những quy định của Đảng về kiểm soát quyền lực nhà nước trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; cụ thể hóa vào mỗi cơ quan, đơn vị, địa phương một cách linh hoạt, sáng tạo, phù hợp và hiệu quả. Từ đó, tạo sự đồng thuận, thống nhất cao về nhận thức, hành động trong cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân về ý nghĩa và tầm quan trọng của việc hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước để nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. 

Hai là, nâng cao năng lực của cơ quan tham mưu ban hành cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Đây là biện pháp có ý nghĩa quyết định đến việc kiểm soát có hiệu quả quyền lực nhà nước đối với cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Phẩm chất đạo đức, lối sống và năng lực chuyên môn của cơ quan tham mưu ban hành quy định cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước về đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực phải được đặt lên hàng đầu, vì sự phát triển của quốc gia, dân tộc. Vì vậy, cần lựa chọn cán bộ, đảng viên, người đứng đầu cơ quan, đơn vị, địa phương, nhà khoa học có tầm, tâm, trí; có kiến thức, am hiểu sâu sắc về lĩnh vực lập pháp, hành pháp, tư pháp và những lĩnh vực hoạt động có liên quan; đặc biệt phải có đạo đức trong sáng, có tâm trong sáng, không chịu áp lực và sự chi phối của bất kỳ cá nhân, tổ chức nào; làm hết trách nhiệm với tinh thần đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết, trước hết. 

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng khẳng định: “Xây dựng đội ngũ cán bộ trước hết là người đứng đầu có bản lĩnh chính trị vững vàng, có đạo đức trong sáng, năng lực nổi bật, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung, có uy tín cao và thực sự tiên phong, gương mẫu, là hạt nhân đoàn kết”(6). Hiện nay, trước tác động mặt trái của cơ chế thị trường, tiền tài, danh vọng, quyền lực khiến cho một số cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị không vững vàng rất dễ bị mua chuộc, sa ngã vào con đường tội lỗi, tiếp tay, bao che cho những hành vi tham nhũng, tiêu cực. V.I.Lênin đã cảnh báo: không có kẻ thù nào, dù là hung bạo nhất, có thể chiến thắng được những người cộng sản, ngoại trừ chính họ tự tan rã bởi chính những lỗi lầm của họ và không kịp sửa chữa. Đây là bài học cho tất cả mọi người, trước hết là cán bộ, đảng viên trong hệ thống chính trị phải luôn tự răn mình, thường xuyên tu dưỡng rèn luyện về bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống, tự mình điều chỉnh thái độ, hành vi phù hợp với môi trường công tác và cuộc sống. 

Ba là, nâng cao hiệu quả phối hợp xây dựng, hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng nêu rõ: “Xác định rõ hơn vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp trên cơ sở các nguyên tắc pháp quyền, bảo đảm quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công rành mạch, phối hợp chặt chẽ và tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước”(7). Do đó, trong quá trình soạn thảo chính sách, pháp luật, các cơ quan cần có sự phối hợp, trao đổi thông tin thường xuyên, kịp thời, hiệu quả; tuyệt đối tránh tư tưởng “cua cậy càng, cá cậy vây”, cơ quan nào, bộ phận nào biết việc của cơ quan, bộ phận đó, không có sự phối hợp với nhau dẫn đến nội dung không thống nhất, không đạt được mục đích, yêu cầu đề ra và có thể tạo cơ hội cho những người ham danh vọng, quyền lực có cơ hội tham nhũng, tiêu cực. 

Cần xây dựng quy chế phối hợp hành động giữa các cơ quan chức năng chặt chẽ, đồng bộ trên cơ sở vì sự nghiệp cách mạng chung của Đảng và dân tộc; tổ chức hoạt động ký kết, hợp tác, trao đổi giữa các cơ quan về xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo đúng quan điểm chỉ đạo của Đảng: “Tăng cường sức mạnh tổng hợp và nâng cao hiệu lực, hiệu quả giám sát, kiểm tra, tránh chồng chéo, trùng lặp, lãng phí nguồn lực, không hiệu quả”(8). 

Bốn là, định kỳ sơ kết, tổng kết rút kinh nghiệm về xây dựng, hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Thông qua sơ kết, tổng kết để đánh giá toàn diện, khách quan, trung thực tính hợp lý trong việc xây dựng, hoàn thiện, tổ chức thực hiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực,; những cơ quan, đơn vị, cá nhân làm tốt thì kịp thời biểu dương, khen thưởng, tôn vinh; ngược lại, đơn vị, cá nhân nào làm chưa tốt thì cần chấn chỉnh, nhắc nhở, thậm chí xử lý kỷ luật nếu có sai phạm; chỉ ra nguyên nhân của ưu điểm, khuyết điểm, hạn chế, từ đó rút kinh nghiệm và đề ra giải pháp khắc phục. Theo đó, các cơ quan, đơn vị và những cá nhân có liên quan cần nghiêm túc tự soi, tự sửa, tự nhận thấy những hạn chế, yếu kém để kiên quyết khắc phục, sửa chữa thiếu sót, khuyết điểm trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Thẳng thắn tự phê bình và phê bình, nêu cao tính tiền phong gương mẫu của cán bộ, đảng viên; người đứng đầu ở mỗi cơ quan, đơn vị phải thực hành nêu gương để thực sự là hạt nhân đoàn kết, trong sạch, liêm khiết về mọi mặt mới có thể lãnh đạo, chỉ đạo được cấp dưới, quy phục được nhân tâm, đem lại lợi ích cho Đảng, Nhà nước và Nhân dân./.

------------------------------

Ghi chú: 

(1) V.I.Lênin, Toàn tập, tập 33, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1976, tr.141. 

(2) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.51. 

(3) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.325. 

(4) Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Báo cáo Hội nghị trực tuyến toàn quốc giao ban công tác kiểm tra, giám sát quý I/2022 và triển khai nhiệm vụ công tác quý II/2022, tổ chức tại Hà Nội, ngày 25/4/2022. 

(5),(6),(7),(8) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb CTQG-ST, H.2021, tr.111-112, tr.187, tr.174-175, tr.190.

 

ThS Cao Thị Hà - Trường Chính trị Trường Chinh, tỉnh Nam Định

tcnn.vn

Tin tức cùng chuyên mục

Thực hiện chủ trương thí điểm các mô hình tổ chức và chức danh kiêm nhiệm - kết quả và những vấn đề đặt ra trong nghiên cứu khoa học tổ chức

Ngày đăng 26/09/2022
Thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị, Đảng và Nhà nước đã cho phép thí điểm một số mô hình tổ chức và chức danh kiêm nhiệm giai đoạn 2018-2021. Trên cơ sở đánh giá khái quát kết quả đạt được và những hạn chế của một số mô hình thí điểm, bài viết đưa ra một số gợi mở về tư duy khoa học trong thiết kế và vận hành tổ chức bộ máy nhà nước chuyên nghiệp, hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

“Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” và sự khẳng định của Đảng, Nhà nước ta về xây dựng, phát triển văn hóa Việt Nam

Ngày đăng 15/09/2022
Những thành tựu xây dựng và phát triển văn hóa ở Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, đặc biệt là qua 36 năm đổi mới đất nước đã cho thấy những đóng góp to lớn và đặc biệt quan trọng của văn hóa vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Vì vậy, trong giai đoạn cách mạng mới, đòi hỏi Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta phải tiếp tục phát huy cao độ năng lực tinh thần của con người Việt Nam cả về trí tuệ, đạo đức, tâm hồn, khát vọng; hệ giá trị văn hóa của cộng đồng các dân tộc để đưa phát triển đất nước nhanh và bền vững.

Tiếp tục đổi mới công tác cán bộ trong hệ thống chính trị ở Việt Nam

Ngày đăng 08/09/2022
Đổi mới, nâng cao chất lượng công tác cán bộ trong hệ thống chính trị bảo đảm tính khoa học và thiết thực, tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực thực chất và hiệu quả; gắn với đổi mới, sắp xếp, cơ cấu, biên chế, tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả là những vấn đề có tính cấp thiết và quan trọng góp phần xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn Việt Nam và xu hướng phát triển của thế giới.

“Đúng vai, thuộc bài” - một giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ

Ngày đăng 31/08/2022
Đảng ta từ khi ra đời đến nay luôn quan tâm công tác cán bộ, chính nhờ vậy mà hơn 92 năm qua “Đảng ta đã xác lập, củng cố và ngày càng nâng cao vai trò lãnh đạo, sức mạnh và uy tín của Đảng” bằng nhiều phương thức, trong đó có “sự nêu gương, hy sinh quên mình, phấn đấu không mệt mỏi của đội ngũ cán bộ, đảng viên”(1).

Quản lý viên chức theo đúng tinh thần của Luật

Ngày đăng 29/08/2022
Luật Viên chức năm 2010 có bước chuyển quan trọng là chuyển quản lý từ ngạch sang chức danh nghề nghiệp, nhưng tại nhiều văn bản hướng dẫn thực hiện vẫn có dáng dấp quản lý như công chức, phân viên chức theo hạng nghề nghiệp. Do vậy, nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị, các bộ ngành cần chủ động rà soát quy định về chức danh nghề nghiệp và hạng chức danh nghề nghiệp, sớm sửa đổi các văn bản liên quan để thực hiện đúng tinh thần của Luật.