Hà Nội, Ngày 09/12/2021

Chủ động, kịp thời xử lý các nguy cơ rủi ro trong tình hình mới

Ngày đăng: 26/10/2021   02:18
Mặc định Cỡ chữ
Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc các cơ quan nội chính triển khai Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng (ngày 15/9/2021), Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nêu rõ các mục tiêu, nhiệm vụ trong thời gian tới, trong đó nhấn mạnh: "phát hiện sớm và xử lý kịp thời những yếu tố bất lợi, nhất là những yếu tố, nguy cơ gây đột biến". Nhìn trực diện vào tình hình trong nước và thế giới, có thể nêu lên một số nguy cơ rủi ro.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước chủ trì Hội nghị toàn quốc các cơ quan nội chính triển khai Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng ngày 15/9 vừa qua. Ảnh: TTXVN

Một là, đất nước rơi vào bẫy thu nhập trung bình do hệ thống chính sách không tạo đủ động lực cho đất nước phát triển nhanh và bền vững. Bẫy thu nhập trung bình là tình trạng phát triển kinh tế khi mà một quốc gia, sau khi thoát khỏi tình trạng chậm phát triển, nghèo đói và thu nhập thấp, không tiếp tục phát triển đủ mạnh để vượt qua ngưỡng thu nhập trung bình. Theo giá trị tiền tệ năm 2010, Ngân hàng Thế giới xác định mức thu nhập bình quân đầu người hằng năm từ 1.000 USD đến 12 nghìn USD là mức thu nhập trung bình (middle income)(1). Nghiên cứu của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) năm 2017 nhận định, thời gian trung bình để một quốc gia chuyển từ nước thu nhập trung bình thấp lên thu nhập cao là 30 đến 40 năm. Hết thời gian "vàng" này, thu nhập không tăng lên, quốc gia đó chính thức bị đánh giá là rơi vào bẫy thu nhập trung bình.

Từ năm 1945 đến nay, hàng trăm quốc gia trên thế giới đã thoát nghèo để đứng vào đội ngũ thu nhập trung bình, nhưng rất ít quốc gia vượt qua vạch vôi trung bình cao để "hóa rồng", "hóa hổ" như những điển hình công nghiệp hóa mới, hiện đại, văn minh. Tình trạng tụt hậu cả tuyệt đối và tương đối vẫn rất gay gắt trên thế giới. Mặc dù đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, nhưng nước ta vẫn tụt hậu ít là 5 đến 10 năm, nhiều là 20 năm trở lên về trình độ phát triển so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Để phòng tránh nguy cơ tụt hậu xa hơn nữa, không rơi vào bẫy thu nhập trung bình, Việt Nam cần vừa phát triển với tốc độ cao kéo dài, vừa phát triển một cách bền vững với chất lượng cao và đặc biệt phải phòng tránh nguy cơ sai lầm về chính sách. Phát triển nhanh và bền vững là hướng đi đúng đắn, nhưng để phát triển nhanh, cần một hệ thống chính sách khác với hệ thống chính sách cần thiết cho phát triển bền vững. Thách thức đặt ra ở đây là năng lực và nghệ thuật kết hợp hai hệ thống chính sách khác nhau (thậm chí đối lập nhau) trong một quá trình phát triển thống nhất. Chìa khóa cho vấn đề nan giải này chính là đổi mới sáng tạo, kiên quyết thoát khỏi kiểu phát triển dựa chủ yếu vào nhân công giá rẻ, tài nguyên và lao động thủ công, chuyển sang phát triển có sức cạnh tranh cao, dựa chủ yếu vào việc gia tăng năng suất nhân tố tổng hợp.

Hai là, những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" không được khắc phục, bùng phát thành lực lượng làm thay đổi định hướng phát triển. Văn kiện Đại hội XIII nhấn mạnh: "Bốn nguy cơ mà Đảng ta đã chỉ ra còn tồn tại, có mặt còn gay gắt hơn... Có biểu hiện chưa quan tâm đúng mức bảo đảm phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa… Tham nhũng, lãng phí, quan liêu, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ cũng như những mâu thuẫn xã hội còn diễn biến phức tạp… là những thách thức rất lớn đối với nước ta trong thời gian tới".(2)

Cách mạng Việt Nam từ năm 1930 đến nay đã đạt được những thành tựu vĩ đại là nhờ toàn Đảng, toàn dân kiên định con đường độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; là nhờ nhận thức đúng và giải quyết tốt mối quan hệ giữa ổn định, đổi mới và phát triển. Nguy cơ, rủi ro "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" dẫn đến chệch hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay đến từ cả hai thái cực "tả" khuynh và "hữu" khuynh, cả về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, đối ngoại… Về chính trị, mọi sự tuyệt đối hóa hoặc xem nhẹ mục tiêu chủ nghĩa xã hội đều là rủi ro đối với chế độ xã hội chủ nghĩa. Về kinh tế, cả quan điểm bác bỏ kinh tế thị trường và quan điểm kinh tế thị trường chung chung đều phá hủy con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam. Về văn hóa - xã hội, tách rời việc xây dựng con người xã hội chủ nghĩa khỏi các điều kiện cụ thể của đất nước hoặc thái độ hư vô chỉ cần xây dựng con người nói chung đều thủ tiêu chủ thể lịch sử xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Về đối ngoại, lấy hệ tư tưởng làm tiêu chí hàng đầu, duy nhất hoặc tuyệt đối hóa lợi ích quốc gia dân tộc, không gắn với sự nghiệp cách mạng trên thế giới đều vi phạm một trong những bài học kinh nghiệm quý báu của cách mạng Việt Nam là kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh của thời đại.

Để phòng ngừa nguy cơ, rủi ro phức tạp này, điều trước tiên là phải nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ then chốt, tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị, gắn với học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Trung ương Đảng đã xác định rất trúng, đặc biệt coi trọng xây dựng, đào tạo, bồi dưỡng, rèn luyện đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, nhất là cấp chiến lược. Chủ trương này cần được thể chế hóa kịp thời với những chương trình, kế hoạch, quy định cụ thể.

Ba là, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương không được kiểm soát, làm bùng nổ xung đột, chiến tranh; Việt Nam mất đi môi trường quốc tế hòa bình, ổn định. Dù xảy ra ở điểm nóng nào, chiến tranh đều làm cho môi trường quốc tế hòa bình, ổn định, thuận lợi mà Việt Nam được thừa hưởng trong quá trình đổi mới sẽ không còn nữa. Đầu tư trực tiếp nước ngoài, hoạt động xuất, nhập khẩu, tiến trình hội nhập quốc tế... sẽ bị ngưng trệ, làm hàng loạt các dự án, chương trình mục tiêu quốc gia, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội không còn đủ nguồn lực và điều kiện triển khai.

Để giảm thiểu tác động từ nguy cơ rủi ro này, Việt Nam cần xây dựng chương trình, kế hoạch thực hiện chủ trương sáng suốt của Đảng nêu ra tại Văn kiện Đại hội XIII là: "Chủ động ngăn ngừa các nguy cơ chiến tranh, xung đột từ sớm, từ xa"(3). Đây không chỉ là nhiệm vụ quốc phòng, mà là kế sách phòng tránh chiến tranh ngay trong thời bình, từ lúc nước chưa nguy, phải được nhận thức và hành động ở chiều sâu và tầm cao văn hóa, giáo dục, phát triển kinh tế - xã hội. Cha ông ta trong lịch sử nhờ thường xuyên "thái bình tu trí lực", biết sửa mình trị nước, khoan thư sức dân, mở mang sản nghiệp, tôn tạo nền tảng quốc gia, khéo léo bang giao, sẵn sàng phương lược… nên vững bền Đại Việt "vạn cổ thử giang san", như lời phú của danh tướng Trần Quang Khải. Kế sách giữ nước ngay trong việc dựng nước, từ sớm, từ xa hết sức quý báu này cần được nghiên cứu tổng kết công phu, bài bản để quốc gia dân tộc Việt Nam ngày nay tồn tại trong hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển.

Các nguy cơ rủi ro như đã trình bày xuất hiện từ bên trong và đến từ bên ngoài. Tuy nhiên, dù là bên trong hay bên ngoài, các nguy cơ rủi ro này trở thành sự thật hay không và tác động đến mức nào, đều phụ thuộc vào nhân tố chủ quan, bên trong chúng ta. Bởi vậy, kịp thời nhận thức và tranh thủ thời gian bắt tay vào hành động là cách thức tốt nhất để biến "nguy" thành "cơ", hay ít nhất thì cũng để không bị động, bất ngờ trong mỗi bước đi, trong từng chủ trương, chính sách phát triển đất nước. Đây là nhiệm vụ của toàn Đảng, của cả hệ thống chính trị, trong đó các cơ quan nội chính có vai trò, vị trí nòng cốt, chiến lược./.

-------------------------------

(1) The Economist, Asias Middle Income Trap.

https://www.economist.com/graphic-detail/2011/12/22/running-out-of-steam

(2) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tập 1, tr.108

(3) Đảng Cộng sản Việt Nam: Sđd, tr.117

 

PGS.TS Nguyễn Viết Thảo (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh)

Theo: nhandan.vn

Tin tức cùng chuyên mục

Hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước

Ngày đăng 03/12/2021
Kiểm soát quyền lực là một quy luật tất yếu, một yêu cầu khách quan tự thân của Nhà nước pháp quyền Việt Nam, không có kiểm soát quyền lực hoặc kiểm soát quyền lực yếu thì quyền lực tất yếu bị lạm dụng phục vụ cho lợi ích riêng, lợi ích nhóm, quyền lực bị tha hóa dẫn đến quan liêu, tiêu cực, tham nhũng; hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước, lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, điều hành sẽ thấp. Vì vậy, kiểm soát quyền lực nhà nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống chính trị, bộ máy nhà nước, cơ chế, chính sách, pháp luật và do đó về mặt pháp lý cũng như trên thực tiễn, vấn đề này luôn được quy định là một nguyên tắc cơ bản của Hiến pháp.

Hoàn thiện quy định pháp luật về liên doanh, liên kết trong hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập

Ngày đăng 30/11/2021
Liên doanh, liên kết giữa đơn vị sự nghiệp công lập (SNCL) với các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân trong hoạt động cung cấp dịch vụ sự nghiệp công là một trong những phương thức thực hiện chủ trương xã hội hóa của Đảng và Nhà nước ta. Tuy nhiên, thời gian qua hoạt động này cũng phát sinh những vướng mắc, bất cập, đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ sự nghiệp công, đáp ứng nhu cầu của người dân và xã hội.

Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với nền kinh tế thị trường và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Ngày đăng 29/11/2021
Văn kiện Đại hội ĐBTQ lần thứ XIII của Đảng tiếp tục khẳng định những nội dung cốt lõi về phương thức lãnh đạo, phương thức cầm quyền cuả Đảng trong tình hình mới. Bài viết tập trung làm rõ nội dung đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với nền kinh tế thị trường và Nhà nước pháp quyền theo hướng hoàn thiện đường lối, chủ trương, chính sách phát triển kinh tế của Đảng, đề cao vai trò của Nhà nước pháp quyền, thượng tôn pháp luật hướng tới khắc phục và loại trừ những khuyết tật vốn có của nền kinh tế thị trường vì mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".

Đổi mới, hoàn thiện cơ quan hành pháp để quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, cạnh tranh hiệu quả

Ngày đăng 10/11/2021
Bàn đến định hướng đổi mới, hoàn thiện cơ quan hành pháp hiện nay không thể không đặt trong bối cảnh "Đổi mới quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, cạnh tranh hiệu quả" như Văn kiện Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, đột phá chiến lược phát triển đất nước giai đoạn 2021 - 2030.

Một số vấn đề lý luận về quản lý tài liệu điện tử trong cơ quan hành chính nhà nước

Ngày đăng 06/11/2021
Quản lý văn bản, tài liệu là một trong những nhiệm vụ cơ bản của cơ quan nhà nước nhằm đảm bảo hiệu quả cải cách hành chính, chứng minh tính minh bạch và trách nhiệm giải trình các hoạt động bằng thông tin văn bản. Dưới sự tác động của khoa học công nghệ, bên cạnh tài liệu truyền thống, tài liệu điện tử ra đời với những tính năng và đặc điểm khác biệt. Do đó, việc nghiên cứu và làm rõ quan niệm và những đặc điểm của tài liệu điện tử cùng một số yêu cầu của quản lý tài liệu điện tử là việc làm cần thiết giúp bổ sung lý luận và nâng cao hiệu quả quản lý về văn thư và lưu trữ trong bối cảnh xây dựng và vận hành Chính phủ điện tử, Chính phủ số hiện nay.