Hà Nội, Ngày 28/05/2020

Cần tạo thuận lợi cho sự phát triển mới của trí thức ở Việt Nam – nhìn từ lịch sử và thế giới

Ngày đăng: 14/08/2019   04:13
Mặc định Cỡ chữ
Từ trong lịch sử, cha ông ta đã nhận thức rõ vấn đề “Hiền tài là nguyên khí quốc gia”. Ngày nay trong thời đại toàn cầu hóa, “hiền tài” vẫn luôn là một vấn đề mang tính thời sự. Trong hai chữ “hiền tài” thì trí thức có vai trò quan trọng quyết định sức mạnh của một quốc gia, dân tộc. Tụt hậu là vấn đề nhãn tiền nếu không có chính sách ưu đãi nhân tài và tạo điều kiện để nhân tài phát triển, đem tri thức của mình phục vụ quốc gia, dân tộc.

Từ thế kỷ XVIII, một làn sóng các nhà khoa học di cư từ châu Âu sang châu Mỹ để làm việc và mưu cầu cuộc sống tốt hơn. Những năm 1930 trở đi, lại xuất hiện một dòng chảy các nhân tài từ Đức di cư sang Anh và Mỹ, vì ở Đức lúc ấy nhân tài không được trọng dụng, đặc biệt là đối với các nhà khoa học gốc người Do thái. Họ có nhiều người tài giỏi, nhưng hầu hết đều bị bị xã hội Đức ngược đãi bởi sự phân biệt chủng tộc. Năm 1950, người phát ngôn của Chính phủ Hoàng gia Anh đã nhắc đến cụm từ “Brain Drain” – nghĩa là sự “chảy máu chất xám” đang diễn ra ở Vương quốc Anh. Lúc bấy giờ nhiều nhà khoa học người Anh đã tìm đường qua Mỹ vì điều kiện làm việc và thu nhập tốt hơn ở Vương quốc Anh. 

Sau khi gia nhập EU năm 1991, hơn một triệu công dân Ba Lan dưới 35 tuổi, có trình độ, kiến thức đã ồ ạt di cư sang các nước Anh, Tân Tây Lan và các quốc gia giàu có khác ở châu Âu. Ngay tại Cộng hòa liên bang Đức trong thập niên đầu của thế kỷ XXI đã có khoảng 140 nghìn trí thức và nhà khoa học đi định cư tại các nước có thu nhập cao hơn.

Sau sự sụp đổ của Liên Xô, các cơ quan nghiên cứu khoa học của Liên bang Xô Viết bị tư nhân hóa dần dần. Những người tài giỏi như viện sỹ viện hàn lâm, nhà khoa học từ chỗ được ưu đãi đặc biệt của nhà nước Liên Xô trước đây đã rơi vào cảnh thất nghiệp, nhiều giáo sư, tiến sĩ khoa học phải sống trong hoàn cảnh túng thiếu, vì vậy một số đã đã đi định cư ở những nước giàu để tìm kiếm việc làm và thu nhập tốt hơn.

Nhà khoa học đến định cư ở nước khác hầu hết là vì lý do kinh tế. Với xu thế hội nhập và toàn cầu hóa hiện nay, nơi nào có lương cao, chế độ chính trị ổn định, môi trường làm việc thân thiện, điều kiện thăng tiến tốt thì “trí thức” sẽ hội tụ là lẽ thường tình. 

Đối với các quốc gia đang phát triển như nước ta hiện nay thì việc “chảy máu chất xám” là vô cùng tai hại.  Điều phi lý là trong khi nạn chảy máu chất xám còn tồn tại dai dẳng thì chúng ta lại phải đi thuê chuyên gia từ bên ngoài về làm việc theo điều kiện lương và phụ cấp do họ đặt ra (chẵng hạn các chuyên gia khoa học, chuyên gia tư vấn nước ngoài). 

Theo thống kê năm 2018, các quốc gia Châu Phi chi bình quân hơn 5 tỷ đô la Mỹ hàng năm để thuê khoảng 150 nghìn chuyên gia nước ngoài đến làm việc. Trong khi đó, tỷ lệ chất xám rời bỏ tổ quốc ra đi thuộc vào loại cao nhất thế giới. Ở các nước Mỹ La tinh, Jamaica và Haiti hiện mức sống người dân vẫn nghèo khổ, nhưng theo thống kê ở đó có đến 80% các nhà khoa học, chuyên gia giỏi đã ra đi định cư ở các quốc gia giàu có và phát triển…

Giữ nhân tài và thu hút trí thức bằng biện pháp kinh tế là cách đơn giản và hiệu quả, đặc biệt là trong thời đại kinh tế mở và hội nhập như hiện nay. Trong thế kỷ XX, người Mỹ đã rất thành công trong việc tạo dòng chảy chất xám hướng  vào nước họ. Sau 2 cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai, những nhà khoa học Đức như Wernher von Braun hay Anbert Einstein đã được Chính phủ Mỹ mời chào với nhiều ưu đãi đặc biệt. Đó là chìa khóa dẫn đến thành công của các chương trình vũ khí hạt nhân  hay chương trình sản xuất tên lửa hành trình sau này của Hoa Kỳ. Rất nhiều nhà khoa học nước ngoài đã được giải thưởng Nobel tại Mỹ trong thế kỷ XX và hai thập niên đầu của thế kỷ XX là một minh chứng hùng hồn nhất.

Ấn Độ và Trung Quốc là hai quốc gia khá thành công trong việc “xuất, nhập khẩu trí thức” để làm giàu cho đất nước. Họ thường tài trợ cho những học sinh xuất sắc đi du học ở các nước công nghiệp phát triển như Mỹ, Nhật, Anh, Pháp… Sau khi du học sinh ra trường họ chủ trương cho tiếp tục ở lại để học thêm những ngành nghề khoa học chuyên sâu. Một thời gian sau các du học sinh đã có kinh nghiệm và tiền bạc, họ lại kêu gọi du học sinh mang “chất xám” quay về quê hương, cố quốc. Để bảo đảm cho chính sách này có sức mạnh thực sự, họ đã có những ưu đãi về tiền lương và thu nhập khác, cộng thêm các chế độ đặc biệt khác cho kiều bào yên tâm về nước lao động và cống hiến. Từ đó, nhiều công nghệ tiên tiến của những nước phát triển được chính những du học sinh này mang về triển khai trên quê hương mình, đó chính là cách làm kinh tế trí thức khôn khéo và hiệu quả nhất.

Chính phủ Trung Quốc hiện nay vẫn dành cho các chuyên gia cao cấp Hoa kiều được hưởng các chế độ thu nhập cao. Con cái họ được học trong những trường lớp tốt nhất để họ có cảm giác không thấy sự khác biệt lớn giữa làm việc ở nước ngoài hay tại quê nhà. Còn ở Philipines - một quốc gia ở trong khối 10 nước ASEAN, tuy thu nhập GDP chỉ vào loại trung bình của thế giới, nhưng Philippines từ lâu đã có chính sách khuyến khích “xuất nhập khẩu chất xám” rất có lợi cho đất nước họ. Theo thống kê cứ mười trí thức ở Philipines thì có một người ra nước ngoài làm việc. Hàng năm số trí thức này đóng góp khoảng hơn 15 tỷ đô la tương đương với 13% thu nhập quốc dân của nước họ.

Nhớ lại trong những năm còn chiến tranh, Chủ tịch Hồ Chí Minh trong một chuyến công tác sang Pháp đã mang về một đội ngũ trí thức người Việt. Sau này, họ trở thành những cán bộ cốt cán và đã đặt nền móng khoa học cho nước nhà.  Hàng chục ngàn trí thức Việt Nam được đào tạo ở các nước Đông Âu và Liên Xô đã quay về tham gia xây dựng đất nước.

Năm 2019, gần 2 thập niên đầu tiên của thế kỷ XXI, trong xu thế toàn cầu hóa mạnh mẽ, Việt Nam hiện cũng đã và đang tiếp tục “xuất khẩu” nhiều trí thức đi ra nước ngoài làm việc. Việc “xuất khẩu” trí thức cũng là một cách thức, một biện pháp tốt để trí thức của chúng tác tiếp cận được với những thành tựu khoa học mới của thế giới, của nhân loại. Vấn đề của chúng ta hiện nay là phải tiếp tục hoàn thiện các chính sách, môi trường làm việc để trí thức sau thời gian tu nghiệp, sau thời gian “tạm xuất” sẽ đưa nguồn kiến thức - “chất xám” về phục vụ xây dựng, phát triển đất nước. Sau nữa, chúng ta còn phải tiếp tục tính đến bài toán thu hút chất xám của thế giới, để “chất xám” chảy ngược về Việt Nam.

 

Nguyễn Tấn Tuấn - Sở Văn hóa , Thể thao tỉnh Bình Định

Tin tức cùng chuyên mục

Kê khai tài sản: Bao giờ mới hết hình thức?

Ngày đăng 26/05/2020
Việc kê khai tài sản chưa thực sự phát huy được tác dụng trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng chỉ bởi còn mang nặng tính hình thức.

"Chiếu cầu hiền" của Trung ương

Ngày đăng 22/05/2020
Trong bài viết đăng trên Báo Cứu quốc ngày 20/11/1946, sau khi nhận khuyết điểm về việc chưa chiêu mộ được hết hiền tài, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi: “… Các địa phương phải lập tức điều tra nơi nào có người tài đức, có thể làm được những việc ích nước lợi dân, thì phải báo cáo ngay cho Chính phủ biết”.

Tiền hỗ trợ dân do Covid-19 đừng để “dê nhầm nhà, gà đi lạc”

Ngày đăng 17/04/2020
Tiền hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19 không được phép “đi lạc đường”. Tham nhũng, trục lợi giữa mùa dịch chẳng khác gì tội ác.

Bỏ phụ cấp thâm niên nhà giáo, trả lương theo vị trí việc làm là điều tất yếu

Ngày đăng 14/04/2020
Việc bỏ phụ cấp thâm niên nhà giáo có lẽ khiến nhiều người buồn nhưng cũng sẽ có lắm người vui vì nó tiệm cận dần đến chữ "công bằng" trong quá trình công tác.

Cảnh giác với tội phạm cướp tài sản trong thời gian cách ly xã hội

Ngày đăng 10/04/2020
Những ngày gần đây, cả nước đang thực hiện việc cách ly xã hội nhằm phòng, chống dịch Covid-19 lây lan trong cộng đồng. Do vậy, hầu hết các tuyến đường giao thông đều khá vắng vẻ do lưu lượng người đi ra đường giảm mạnh, đặc biệt, về ban đêm, tại các đô thị lớn, các tuyến đường giao thông càng thêm thưa thớt người qua lại. Ðây cũng chính là thời điểm tiềm ẩn nhiều nguy cơ xảy ra các vụ cướp và cướp giật tài sản.

Tiêu điểm

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật - nền tảng tư tưởng chỉ đạo xây dựng, hoàn thiện nhà nước và pháp luật Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn khẳng định nghiên cứu, học tập, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là một nhiệm vụ quan trọng của cán bộ, đảng viên và toàn thể nhân dân. Nghiên cứu, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh chính là để thực hiện đúng tinh thần Người đã căn dặn: Học để làm người, để phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, phụng sự giai cấp và nhân loại. Nhân dịp kỷ niệm 130 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2020), đồng chí Lê Vĩnh Tân, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Ban Cán sự đảng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ có bài viết: "TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT - NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CHỈ ĐẠO XÂY DỰNG, HOÀN THIỆN NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM DƯỚI SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG". Tạp chí Tổ chức nhà nước trân trọng giới thiệu bài viết của Bộ trưởng.