Hà Nội, Ngày 23/09/2019

Cần tạo thuận lợi cho sự phát triển mới của trí thức ở Việt Nam – nhìn từ lịch sử và thế giới

Ngày đăng: 14/08/2019   04:13
Mặc định Cỡ chữ
Từ trong lịch sử, cha ông ta đã nhận thức rõ vấn đề “Hiền tài là nguyên khí quốc gia”. Ngày nay trong thời đại toàn cầu hóa, “hiền tài” vẫn luôn là một vấn đề mang tính thời sự. Trong hai chữ “hiền tài” thì trí thức có vai trò quan trọng quyết định sức mạnh của một quốc gia, dân tộc. Tụt hậu là vấn đề nhãn tiền nếu không có chính sách ưu đãi nhân tài và tạo điều kiện để nhân tài phát triển, đem tri thức của mình phục vụ quốc gia, dân tộc.

Từ thế kỷ XVIII, một làn sóng các nhà khoa học di cư từ châu Âu sang châu Mỹ để làm việc và mưu cầu cuộc sống tốt hơn. Những năm 1930 trở đi, lại xuất hiện một dòng chảy các nhân tài từ Đức di cư sang Anh và Mỹ, vì ở Đức lúc ấy nhân tài không được trọng dụng, đặc biệt là đối với các nhà khoa học gốc người Do thái. Họ có nhiều người tài giỏi, nhưng hầu hết đều bị bị xã hội Đức ngược đãi bởi sự phân biệt chủng tộc. Năm 1950, người phát ngôn của Chính phủ Hoàng gia Anh đã nhắc đến cụm từ “Brain Drain” – nghĩa là sự “chảy máu chất xám” đang diễn ra ở Vương quốc Anh. Lúc bấy giờ nhiều nhà khoa học người Anh đã tìm đường qua Mỹ vì điều kiện làm việc và thu nhập tốt hơn ở Vương quốc Anh. 

Sau khi gia nhập EU năm 1991, hơn một triệu công dân Ba Lan dưới 35 tuổi, có trình độ, kiến thức đã ồ ạt di cư sang các nước Anh, Tân Tây Lan và các quốc gia giàu có khác ở châu Âu. Ngay tại Cộng hòa liên bang Đức trong thập niên đầu của thế kỷ XXI đã có khoảng 140 nghìn trí thức và nhà khoa học đi định cư tại các nước có thu nhập cao hơn.

Sau sự sụp đổ của Liên Xô, các cơ quan nghiên cứu khoa học của Liên bang Xô Viết bị tư nhân hóa dần dần. Những người tài giỏi như viện sỹ viện hàn lâm, nhà khoa học từ chỗ được ưu đãi đặc biệt của nhà nước Liên Xô trước đây đã rơi vào cảnh thất nghiệp, nhiều giáo sư, tiến sĩ khoa học phải sống trong hoàn cảnh túng thiếu, vì vậy một số đã đã đi định cư ở những nước giàu để tìm kiếm việc làm và thu nhập tốt hơn.

Nhà khoa học đến định cư ở nước khác hầu hết là vì lý do kinh tế. Với xu thế hội nhập và toàn cầu hóa hiện nay, nơi nào có lương cao, chế độ chính trị ổn định, môi trường làm việc thân thiện, điều kiện thăng tiến tốt thì “trí thức” sẽ hội tụ là lẽ thường tình. 

Đối với các quốc gia đang phát triển như nước ta hiện nay thì việc “chảy máu chất xám” là vô cùng tai hại.  Điều phi lý là trong khi nạn chảy máu chất xám còn tồn tại dai dẳng thì chúng ta lại phải đi thuê chuyên gia từ bên ngoài về làm việc theo điều kiện lương và phụ cấp do họ đặt ra (chẵng hạn các chuyên gia khoa học, chuyên gia tư vấn nước ngoài). 

Theo thống kê năm 2018, các quốc gia Châu Phi chi bình quân hơn 5 tỷ đô la Mỹ hàng năm để thuê khoảng 150 nghìn chuyên gia nước ngoài đến làm việc. Trong khi đó, tỷ lệ chất xám rời bỏ tổ quốc ra đi thuộc vào loại cao nhất thế giới. Ở các nước Mỹ La tinh, Jamaica và Haiti hiện mức sống người dân vẫn nghèo khổ, nhưng theo thống kê ở đó có đến 80% các nhà khoa học, chuyên gia giỏi đã ra đi định cư ở các quốc gia giàu có và phát triển…

Giữ nhân tài và thu hút trí thức bằng biện pháp kinh tế là cách đơn giản và hiệu quả, đặc biệt là trong thời đại kinh tế mở và hội nhập như hiện nay. Trong thế kỷ XX, người Mỹ đã rất thành công trong việc tạo dòng chảy chất xám hướng  vào nước họ. Sau 2 cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai, những nhà khoa học Đức như Wernher von Braun hay Anbert Einstein đã được Chính phủ Mỹ mời chào với nhiều ưu đãi đặc biệt. Đó là chìa khóa dẫn đến thành công của các chương trình vũ khí hạt nhân  hay chương trình sản xuất tên lửa hành trình sau này của Hoa Kỳ. Rất nhiều nhà khoa học nước ngoài đã được giải thưởng Nobel tại Mỹ trong thế kỷ XX và hai thập niên đầu của thế kỷ XX là một minh chứng hùng hồn nhất.

Ấn Độ và Trung Quốc là hai quốc gia khá thành công trong việc “xuất, nhập khẩu trí thức” để làm giàu cho đất nước. Họ thường tài trợ cho những học sinh xuất sắc đi du học ở các nước công nghiệp phát triển như Mỹ, Nhật, Anh, Pháp… Sau khi du học sinh ra trường họ chủ trương cho tiếp tục ở lại để học thêm những ngành nghề khoa học chuyên sâu. Một thời gian sau các du học sinh đã có kinh nghiệm và tiền bạc, họ lại kêu gọi du học sinh mang “chất xám” quay về quê hương, cố quốc. Để bảo đảm cho chính sách này có sức mạnh thực sự, họ đã có những ưu đãi về tiền lương và thu nhập khác, cộng thêm các chế độ đặc biệt khác cho kiều bào yên tâm về nước lao động và cống hiến. Từ đó, nhiều công nghệ tiên tiến của những nước phát triển được chính những du học sinh này mang về triển khai trên quê hương mình, đó chính là cách làm kinh tế trí thức khôn khéo và hiệu quả nhất.

Chính phủ Trung Quốc hiện nay vẫn dành cho các chuyên gia cao cấp Hoa kiều được hưởng các chế độ thu nhập cao. Con cái họ được học trong những trường lớp tốt nhất để họ có cảm giác không thấy sự khác biệt lớn giữa làm việc ở nước ngoài hay tại quê nhà. Còn ở Philipines - một quốc gia ở trong khối 10 nước ASEAN, tuy thu nhập GDP chỉ vào loại trung bình của thế giới, nhưng Philippines từ lâu đã có chính sách khuyến khích “xuất nhập khẩu chất xám” rất có lợi cho đất nước họ. Theo thống kê cứ mười trí thức ở Philipines thì có một người ra nước ngoài làm việc. Hàng năm số trí thức này đóng góp khoảng hơn 15 tỷ đô la tương đương với 13% thu nhập quốc dân của nước họ.

Nhớ lại trong những năm còn chiến tranh, Chủ tịch Hồ Chí Minh trong một chuyến công tác sang Pháp đã mang về một đội ngũ trí thức người Việt. Sau này, họ trở thành những cán bộ cốt cán và đã đặt nền móng khoa học cho nước nhà.  Hàng chục ngàn trí thức Việt Nam được đào tạo ở các nước Đông Âu và Liên Xô đã quay về tham gia xây dựng đất nước.

Năm 2019, gần 2 thập niên đầu tiên của thế kỷ XXI, trong xu thế toàn cầu hóa mạnh mẽ, Việt Nam hiện cũng đã và đang tiếp tục “xuất khẩu” nhiều trí thức đi ra nước ngoài làm việc. Việc “xuất khẩu” trí thức cũng là một cách thức, một biện pháp tốt để trí thức của chúng tác tiếp cận được với những thành tựu khoa học mới của thế giới, của nhân loại. Vấn đề của chúng ta hiện nay là phải tiếp tục hoàn thiện các chính sách, môi trường làm việc để trí thức sau thời gian tu nghiệp, sau thời gian “tạm xuất” sẽ đưa nguồn kiến thức - “chất xám” về phục vụ xây dựng, phát triển đất nước. Sau nữa, chúng ta còn phải tiếp tục tính đến bài toán thu hút chất xám của thế giới, để “chất xám” chảy ngược về Việt Nam.

 

Nguyễn Tấn Tuấn - Sở Văn hóa , Thể thao tỉnh Bình Định

Tin tức cùng chuyên mục

Tiếp công dân, hãy làm nhiều hơn hứa

Ngày đăng 18/09/2019
Dư luận rất đồng tình với nội dung cho ý kiến tại Phiên họp thứ 37 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) nghe Chính phủ báo cáo về công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo năm 2019 diễn ra ngày 11/9/2019. Tại phiên họp, các thành viên đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, yêu cầu phải làm rõ trách nhiệm, xử lý nghiêm người đứng đầu không tiếp công dân, một trong những “chìa khóa” để giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Văn hóa ứng xử - Sức mạnh mềm của thành công

Ngày đăng 16/09/2019
Văn hóa ứng xử là một lĩnh vực đời sống văn hóa sinh động, phong phú của con người diễn ra hàng ngày, luôn luôn gắn liền với sự tồn tại, phát triển lịch sử của dân tộc Việt Nam qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước. Đó cũng chính là sức mạnh mềm làm nên nét đẹp và là chìa khóa thành công của mỗi người, mỗi dân tộc.

Bộ Nội vụ với công tác xây dựng chế độ chính sách đối với cán bộ, đồng bào miền Nam tập kết ra Bắc

Ngày đăng 28/08/2019
Sau Hiệp định đình chỉ chiến sự ở Việt Nam được ký kết, Bộ Nội vụ chuyển từ chiến khu về Hà Nội để bắt tay vào việc xây dựng, củng cố bộ máy hành chính nhà nước Trung ương, chỉ đạo xây dựng củng cổ chính quyền địa phương; tổ chức tiếp quản vùng giải phóng,... Thực hiện chỉ đạo của Trung ương Đảng và Chính phủ, Bộ Nội vụ cùng các cấp, các ngành từ Trung ương đến địa phương thực hiện một nhiệm vụ chính trị quan trọng và có ý nghĩa chiến lược đối với cách mạng của cả hai miền đó là: tiếp đón, quản lý, tổ chức, phân phối công tác, xây dựng chế độ chính sách,... cho cán bộ, đồng bào miền Nam tập kết ra Bắc. Mặc dù tình hình trong nước còn nhiều khó khăn, việc bồi dưỡng về tinh thần và vật chất cho cán bộ, đồng bào miền Nam còn nhiều hạn chế, song với quyết tâm và tinh thần trách nhiệm trong công tác, Bộ Nội vụ đã hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình, góp phần vào việc xây dựng lực lượng nòng cốt cho cách mạng hai miền và sự nghiệp thống nhất đất nước.

Đoàn kết - lời căn dặn thiết tha của Bác Hồ

Ngày đăng 23/08/2019
Trong những cống hiến to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam, tư tưởng đoàn kết trong Đảng, đại đoàn kết dân tộc và xây dưng khối đại đoàn kết dân tộc của Người là một  cống hiến đặc sắc, có giá trị lý luận và thực tiễn hết sức quan trọng.

Nhân sự khóa mới: Kiên quyết sàng lọc, đề cao chữ “đức”

Ngày đăng 19/08/2019
Xử lý hài hòa, hợp lý mối quan hệ giữa tiêu chuẩn và cơ cấu, trong đó tiêu chuẩn là chính; coi trọng cả đức và tài, trong đó đức là gốc.

Tiêu điểm

Hoàn thiện pháp luật cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu chiến lược cán bộ của Đảng

Tiếp tục quán triệt, hoàn thiện Chiến lược cán bộ và nhiệm vụ đề ra tại Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng: “Đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ” và “Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ”, Hội nghị Trung ương lần thứ bảy, khóa XII đã ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 về “Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ”. Để đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác cán bộ và thực hiện thành công Chiến lược cán bộ của Đảng, nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết đặt ra đối với Bộ Nội vụ, ngành Nội vụ trong thời gian tới là cần phải thể chế hóa Nghị quyết số 26-NQ/TW thành các quy định của pháp luật về cán bộ, công chức (CBCC).