26/02/2015 10:16
Chữ Nhân Dân viết hoa: Từ hiến định đến thực tiễn

Chữ Nhân Dân viết hoa trong Hiến pháp chỉ có ý nghĩa và được nhân dân trân trọng khi người dân được bảo đảm địa vị người chủ đất nước trong thực tế cuộc sống hằng ngày.

Mỗi người góp một tay xây dựng một xã hội công bằng, phát triển, văn minh và giàu mạnh. Ảnh minh họa: internet
Năm 2014 đã qua. Một năm cạnh tranh quyết liệt của các quốc gia. Một năm không yên ả của biên cương, hải đảo. Một năm lao động cật lực của người dân để duy trì mức sống. Theo ngôn ngữ của doanh nhân, một năm vùng vẫy để “thoát đáy”! Năm Ất Mùi đã đến, phải làm gì để cuộc sống mới và tốt hơn, phát triển nhanh hơn?
Tôi muốn mượn câu nói sau đây của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang trong Thông điệp đầu năm 2015 để mở đầu bài viết đầu năm của mình: “Trước thềm xuân mới, nhìn lại chặng qua, chúng ta soát xét lại mình, ngẫm thời cuộc lớn, mở rộng tầm nhìn, chuẩn bị hành trang, tiếp tục chủ động và kiên định đi tới.”
Pháp luật của ai?
Câu nói quen miệng của mọi người, của giáo sư và sinh viên trường luật, của cán bộ, công chức tiến hành tố tụng, và của chính người dân: pháp luật của nhà nước! Câu nói này đúng về hiện tượng, nhưng sai về bản chất. Về hình thức, pháp luật được làm ra bởi nhà nước, mà cơ quan quyền lực cao nhất là Quốc hội, bởi vậy mà ta hay nói “pháp luật của nhà nước”, nhưng về bản chất, về nội dung, về nội hàm, pháp luật là ý chí và nguyện vọng của nhân dân. Bởi vì Hiến pháp ta đã ghi rõ “tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân”, tức là mọi quyền lực của quốc gia, bao gồm ba quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp, là của nhân dân.
Quyền lập pháp là của nhân dân, vậy thì nhà nước không được phép đặt ra những quy định trái với nguyện vọng và lợi ích của nhân dân. Quyền hành pháp là của nhân dân, do đó toàn bộ tổ chức, hoạt động, thủ tục, quy trình, và đội ngũ công chức hành chính phải tổ chức thực thi pháp luật và quản lý xã hội sao cho công cuộc làm ăn, sinh sống của nhân dân được “xuôi chèo, mát mái”, thuận tiện và có lợi nhất. Quyền tư pháp của nhân dân đòi hỏi tòa án và các thẩm phán phải thực thi công lý bằng cách nghiêm trị những kẻ “sâu dân, mọt nước”, loại trừ hoặc cách ly những bọn tội phạm vô nhân và tàn độc, khoan dung với người “lỡ bước sa chân” biết hối cải và quan trọng nhất là bảo đảm xét xử sao cho công bằng và công tâm.
Năm 2014, bên cạnh sự ổn định chung, việc tuân thủ nguyên tắc “pháp luật của nhân dân” để lại nhiều mảng tối. Có những quy định đặt ra làm nhân dân bị “sốc” vì sự xa lạ đời sống của nó, khiến người dân đặt tên là những quy định làm ra “từ trên trời”, “từ trong phòng máy lạnh”. Nổi bật lên những vụ bức cung, nhục hình, oan sai vừa phát hiện ra, những cái chết mờ ám của những người bị tạm giam, tạm giữ. Người dân rất yêu mến và biết ơn những chiến sĩ canh giữ biên cương, hải đảo, giữ vững an ninh, trật tự cho xóm làng, khu phố, nhưng hết sức phẫn nộ và khinh miệt những công bộc cầm súng mà lại móc ngoặc với buôn lậu, bao che lâm tặc, nhận hối lộ của gian thương, bóp hầu bao, móc túi của dân lành. Người dân hao mòn niềm tin trước tình trạng không đẩy lùi được nạn tham nhũng đang tồn tại trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, công chức và buồn lòng trước thực trạng một bộ phận công chức, viên chức đang hưởng lương từ tiền thuế của dân nhưng “không có họ cũng không sao”.
Rõ ràng, trong thực tiễn đời sống, chân lý “mọi quyền lực thuộc về nhân dân” và “pháp luật của dân, do dân, vì dân”, hay nói cách khác, chữ Nhân Dân viết hoa trong Hiến pháp 2013 vẫn gặp phải những thực tế phản diện.
Dân chủ - mục đích của nhà nước pháp quyền
Suy cho cùng, quyền lực chính trị nói chung và pháp luật nói riêng là để làm gì? Câu trả lời đã có từ Hiến pháp 1946 của Việt Nam: “Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo”. Tiêu ngữ của nước Việt Nam từ ngày 2-9/1945 là “độc lập, tự do, hạnh phúc”, độc lập cho dân tộc, tự do cho con người, hạnh phúc cho nhân dân. Một quốc gia lệ thuộc và bị xâm lấn thì không thể bình yên để phát triển. Một quốc gia dẫm chân, tụt hậu trong phát triển thì không thể bảo đảm tự do và hạnh phúc cho nhân dân của mình.
Trong Thông điệp đầu năm của mình, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã nhấn mạnh: “Lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, cũng như lịch sử của các quốc gia, dân tộc đông, tây, kim, cổ trên thế giới đều xác nhận và khẳng định chân lý: Nhân dân là người làm nên lịch sử, sức dân là vô địch…. Hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân, chăm lo việc nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân là nghĩa vụ, trách nhiệm của Đảng, Nhà nước ta, là bổn phận của mỗi cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức chúng ta…. Lòng dân, đó là quốc bảo dựng nước và giữ nước Việt Nam!”.
Năm 2015, sự phát triển của đất nước đặt ra những công việc nặng nề và cấp bách cho việc xây dựng pháp luật. Quốc hội phải hoàn tất một số đạo luật hệ trọng đối với quản lý nhà nước và quyền tự do, dân chủ của nhân dân. Tư tưởng “dân là chủ”, “dân là gốc” phải được xuyên suốt trong quá trình lập pháp, nhất quán trong từng đạo luật và điều luật. Thực tiễn lập pháp cho thấy khi phát biểu về nguyên tắc thì không ai bác bỏ quyền con người, quyền công dân, nhưng khi thảo luận những chế định và quy phạm cụ thể thì gặp phải nhiều vướng mắc không dễ vượt qua. Việc sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự là một minh chứng hùng hồn, khi vẫn có những ngần ngại, thậm chí dị ứng đối với “quyền được gặp và được luật sư tư vấn riêng”, “quyền không khai báo cho đến khi có luật sư”, “quyền không tự tố giác”, dù những quyền ấy đã được quy định hoặc căn cứ vào những công ước mà nhà nước Việt Nam đã ký kết và được áp dụng ở đại đa số quốc gia. Việc dỡ bỏ những rào cản tố tụng luôn chậm trễ hay bị phản ứng, như vẫn duy trì cấp giấy chứng nhận bào chữa. Trong những dự thảo pháp luật, người tinh ý không khó tìm thấy những câu, chữ tạo ra đặc quyền, thuận lợi cho bộ máy công quyền, mà lẽ ra điều đó phải dành cho người dân, hoặc tạo khe hở cho sự nhũng nhiễu, tùy tiện.
Vẫn biết rằng có một đạo luật bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân chưa hẳn là dân chủ sẽ được bảo đảm trên thực tế, nhưng một đạo luật với nội hàm dân chủ sâu sắc và minh thị là động lực đầu tiên để người dân vận dụng vào cuộc sống, thiết kế các quan hệ xã hội phù hợp với vai trò, địa vị của người chủ đất nước, tránh sự lạm dụng hay nhũng nhiễu của những cán bộ, công chức quen thói “quan cách” và là căn cứ để người dân đấu tranh bảo vệ quyền hiến định và luật định của mình trước tòa án.
Cải cách và hoàn thiện thể chế
Khi kết thúc một chương trong cuốn sách nổi tiếng Vì sao các quốc gia thất bại? (Why Nations Fail), các tác giả đã lặp lại đến ba lần  “thể chế, thể chế, thể chế”, để nhấn mạnh rằng, nhìn vào thể chế của một quốc gia, có thể tìm thấy các nguyên nhân về tăng trưởng, phát triển, đồng thuận xã hội, dân chủ và tiến bộ.
Để giải quyết những nút thắt của phát triển, nâng cao sự thịnh vượng của nhân dân và tăng cường sức mạnh của quốc gia, hơn bao giờ hết, đất nước cần đến những thể chế dân chủ. Trong một nhà nước pháp quyền, thể chế được hình thành và phát huy hiệu lực bắt đầu từ luật pháp và trên cơ sở luật pháp. Muốn có những thể chế dân chủ phải có những luật pháp dân chủ. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng những đạo luật với lời lẽ và nội dung dân chủ chỉ là bước đầu tiên của việc ra đời và vận hành của thể chế. Bước đầu tiên bao giờ cũng cực kỳ quan trọng, vì không có nó thì sẽ không có bước thứ hai, nhưng để có những thể chế sống động và hiệu quả trong thực tiễn, những bước tiếp theo cũng có vai trò hết sức quyết định. Thể chế không thể ra đời chỉ bằng văn bản và lời lẽ.
Để có những thể chế dân chủ, cần học tập kinh nghiệm của các nước phát triển, nhưng trước hết và quan trọng hơn cả là tạo điều kiện cho người dân của chính mình tham gia xây dựng thể chế bằng các quyền dân chủ trực tiếp, như thảo luận, góp ý dự thảo, dự án về thể chế, tiếp cận thông tin bằng cách công khai, minh bạch thể chế, tổ chức phản biện và giám sát việc thực thi thể chế. Phải làm điều này, vì suy đến cùng, thể chế được xây dựng vì lợi ích của nhân dân.
Thông điệp 2015 của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang có đoạn tổng kết quan trọng: “Ông cha ta, từ sự hưng vong của các triều đại, từ các cuộc kháng chiến oanh liệt chống ngoại xâm đã đúc rút, khẳng định và nhắc nhở các thế hệ cháu con: chở thuyền là dân mà lật thuyền cũng là dân; khoan thư sức dân làm kế sâu rễ bền gốc là thượng sách để giữ nước; nước phải lấy dân làm gốc, gốc có vững thì cây mới bền. Có dân là có tất cả, mất dân là mất tất cả”.
Trong việc xây dựng thể chế, nhất là trong quản lý kinh tế, phát triển khoa học, công nghệ, Việt Nam có nhiều điều phải học các quốc gia bầu bạn, nhưng tinh thần “trọng dân” và vận hành các thiết chế dân chủ thì người Việt Nam có truyền thống từ hàng ngàn năm nay. Việc cần làm là mạnh dạn kế thừa và áp dụng khôn khéo những kinh nghiệm ấy ở thì hiện tại.
Chữ Nhân Dân viết hoa trong Hiến pháp chỉ có ý nghĩa và được nhân dân trân trọng khi người dân được bảo đảm địa vị người chủ đất nước trong thực tế cuộc sống hằng ngày. Xây dựng và bảo đảm vận hành những thể chế dân chủ nhà nước và xã hội chính là viết hoa chữ Nhân Dân bằng hành động, là nói đi đôi với làm, như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã yêu cầu cán bộ, đảng viên.
Luật sư Trương Trọng Nghĩa
Theo: phapluattp.vn
[1484]
Chữ Nhân Dân viết hoa: Từ hiến định đến thực tiễnMỗi người góp một tay xây dựng một xã hội công bằng, phát triển, văn minh và giàu mạnh. Ảnh minh họa: internet     Năm 2014 đã qua. Một năm cạnh tranh quyết liệt của các quốc gia. Một năm không yên ả của biên cương, hải
Share on Facebook   Share on Twitter Share on Google Share on Buzz        Quay lại   Gửi đi   In trang này   Về đầu trang
TIN MỚI NHẤT
Sửa đổi, bổ sung quy trình công tác cán bộ: Bảo đảm chặt chẽ, thực chất hơn
Mít tinh kỷ niệm 41 năm ngày Quốc khánh nước CHDCND Lào
Nét mới thi nâng ngạch cán bộ, công chức cơ quan đảng, mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể
Các tin khác
Tin hoạt động Tổ chức nhà nước
(02/12/2016 02:12)
Mít tinh kỷ niệm 41 năm ngày Quốc khánh nước CHDCND Lào
Sáng nay 02/12/2016, tại Hà Nội, Học viện Hành chính quốc gia - Bộ Nội vụ đã tổ chức mít tinh chào mừng kỷ niệm 41 năm ngày  ...
Tin mới nhất

Khẩn trương ban hành quy định về bổ nhiệm lãnh đạo của đơn vị thuộc cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh

Hà Nội giảm 189 phòng, ban, đơn vị sự nghiệp

Kết quả công tác phổ biến, tuyên truyền pháp luật liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016

Nhà nước Việt Nam vì quyền con người và quyền dân tộc tự quyết

Không ‘chúc Tết, phong bì’: Thêm một thông điệp về Chính phủ liêm chính

Các chỉ số đánh giá hiệu quả cung ứng dịch vụ hành chính công ở nước ta hiện nay

Đà Nẵng: 100% phường, xã tiếp nhận liên thông văn bản điện tử

Tin xem nhiều

Làm gì để thực sự đổi mới đánh giá cán bộ?

Môi trường làm việc là điều kiện để cán bộ, công chức phát huy khả năng công tác

Khủng hoảng kinh tế toàn cầu - Một năm nhìn lại

Luân chuyển cán bộ cấp xã

Một số vấn đề về tăng cường công tác quản lý và bảo trì hệ thống quốc lộ ở Việt Nam

Hai sáng kiến cải cách thủ tục hành chính

Tăng cường giáo dục nhiệm vụ bảo vệ biển, đảo

Tổng Biên tập: Nguyễn Đức Tuấn
Trụ sở tòa soạn: Số 8 Tôn Thất Thuyết, Cầu Giấy, Hà Nội
Điện thoại: 0804 6422, 0804 6543; Fax: 0804 6621 - Email: Tapchitcnn@moha.gov.vn
Bản quyền thuộc Tạp chí Tổ chức nhà nước - Bộ Nội vụ
Giấy phép xuất bản: Số 407/GP-BTTT ngày 27/9/2013 của Bộ Thông tin và Truyền thông

®Tạp chí điện tử Tổ chức nhà nước là cơ quan báo chí của Bộ Nội vụ, có chức năng thông tin, tuyên truyền các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.