06/01/2017 01:42
Tính chất dân chủ trong phiên chất vấn đầu tiên của Quốc hội Việt Nam

Cách mạng tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, ngày 06/01/1946, cuộc Tổng tuyển cử đã diễn ra sôi nổi trong cả nước, nhân dân Việt Nam đã thực hiện quyền làm chủ của mình bầu cơ quan quyền lực cao nhất - Quốc hội Việt Nam. Ngày 02/3/1946, toàn thể đại biểu được bầu cử theo chế độ phổ thông đầu phiếu đã được triệu tập, họp thành Quốc hội. Đây là kỳ họp đầu tiên - Kỳ họp khai sinh của Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã thành công tốt đẹp, hoàn thành những nội dung cơ bản và quyết định những vấn đề quan trọng của Quốc hội, đặt cơ sở, nền móng cho việc xây dựng và từng bước củng cố, hoàn thiện bộ máy Nhà nước Trung ương, đánh dấu một mốc son lịch sử khởi đầu hoạt động lập pháp của Quốc hội Việt Nam cùng chặng đường hoạt động của Quốc hội.

Nếu như ở kỳ họp đầu tiên, hoạt động chất vấn của Quốc hội chưa diễn ra và để lại dấu ấn đặc biệt, thì đến Kỳ họp thứ hai từ ngày 28/10/1946 – 9/11/1946, Quốc hội thảo luận nhiều vấn đề, trong đó phiên chất vấn đầu tiên của Quốc hội đối với Chính phủ đã diễn ra hết sức sôi nổi, thẳng thắn, nghiêm túc, quyết liệt, thể hiện sự quan tâm của Quốc hội đến các vấn đề thuộc về trách nhiệm, quyền hạn của Chính phủ, của quốc gia và thể hiện tinh thần dân chủ trong hoạt động của Quốc hội.

Lễ Khai mạc Kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa I ở Nhà Hát lớn,,Hà Nội ngày 28/10/1946 (Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, tài liệu ảnh Nguyễn Bá Khoản, SLT 346)

Đoàn đại biểu Quốc hội họp ở Nhà Hát lớn Hà Nội, ngày 28/10/1946 (Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, tài liệu ảnh Nguyễn Bá Khoản, SLT 349)

Theo Biên bản Kỳ họp, tại phiên họp chiều ngày 28/10/1946, Quốc hội đã thông qua Nội quy của Quốc hội và quyết nghị về việc chất vấn tại Kỳ họp có hai cách:

“1/ Thường vấn (bằng khẩu vấn hay bút vấn) là đại biểu được hỏi Chính phủ về những vấn đề nhỏ.

2/ Đại biểu có quyền chất vấn Chính phủ về những vấn đề quan trọng như các chính sách ngoại giao, nội trị”(1).

Thực hiện Nội quy và chương trình Kỳ họp, “dự kiến 9 giờ sáng 31/10/2016, Quốc hội sẽ họp để các đại biểu đưa ra câu hỏi Chính phủ và đến 10 giờ đại biểu Chính phủ sẽ đến trả lời”(2). Nhưng thực tế, số lượng câu hỏi nhiều, liên quan đến nhiều lĩnh vực quan trọng của quốc gia. Trong buổi sáng có 88 câu hỏi thường vấn được đại biểu Quốc hội đề ra và yêu cầu Chính phủ trả lời, việc trả lời chất vấn chuyển sang buổi chiều đến tận 6 giờ tối, các đại biểu nghỉ 2 tiếng, 8 giờ tối kỳ họp tiếp tục, phiên chất vấn kéo dài đến 12 giờ đêm cùng ngày. Như vậy, về số lượng câu hỏi, về thời gian chất vấn hoàn toàn không giới hạn, không khoanh vùng nội dung mà trái lại, đại biểu Quốc hội có thể đặt ra nhiều câu hỏi khác nhau liên quan tới tất cả các vấn đề để yêu cầu các thành viên Chính phủ trả lời, thể hiện tính chất dân chủ ngay từ đầu phiên chất vấn.

Không dừng lại ở đó, quang cảnh buổi họp chiều 31/10, được mô tả: “công chúng đến dự thính đông gấp bội các phiên họp trước. Hai từng gác Nhà Hát Lớn kín những người ngồi, đứng lô nhô. Người ta đến đông để chứng kiến một cảnh tượng lạ lùng chưa từng có trong lịch sử Việt Nam, một cảnh tượng đã do cuộc cách mạng Tháng Tám mang lại: các đại biểu của nhân dân đứng lên chất vấn những công việc mà nhân dân đã ủy nhiệm cho Chính phủ gánh vác…Trong nghị trường, trên hai hàng ghế đầu, người ta nhận thấy đủ mặt các Bộ trưởng hoặc Thứ trưởng trong các bộ của Chính phủ”(3). Như vậy, phiên chất vấn đầu tiên của Quốc hội đã để lại ấn tượng sâu sắc, trong thành phần của phiên chất vấn không chỉ có đại biểu Quốc hội, thành viên Chính phủ Lâm thời mà còn cả đông đảo công chúng tham gia dự thính, chứng tỏ dân chúng rất quan tâm đến hoạt động của Quốc hội, của đất nước, của Chính phủ. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc Việt Nam, Quốc hội, nhân dân không chỉ giao nhiệm vụ cho cơ quan Chính phủ mà còn trực tiếp chất vấn, kiểm tra, giám sát Chính phủ về những công việc thuộc trọng trách của Chính phủ. Đây thực sự là một cảnh tượng chưa từng có trong lịch sử dân tộc Việt Nam, phiên chất vấn đầu tiên của Quốc hội ngay từ đầu đã thực sự thể hiện tính chất công khai, dân chủ rộng rãi. Chủ tịch Hồ Chí Minh ngay khi bắt đầu trả lời các câu hỏi chất vấn đã đánh giá, nhận xét: “Chính phủ trước hết xin cảm ơn Quốc hội vì sự đó tỏ ra Quốc hội hết sức quan tâm về các vấn đề của quốc gia và sự chất vấn này có thể biểu lộ được rõ ràng cái tinh thần dân chủ thật thà của nước Việt Nam”.

Trang bìa Biên bản Kỳ họp thứ hai Quốc hội Khóa I nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa tại Thủ đô Hà Nội ngày 28/10 – 9/11/1946

Về nội dung chất vấn: đại biểu Quốc hội quan tâm đến nhiều lĩnh vực khác nhau như về nội chính, ngoại giao, trong đó, về quân sự và quốc phòng nhiều nhất, rồi đến vấn đề tài chính, tư pháp, các việc về nội vụ, lần lượt các thành viên Chính phủ Lâm thời trả lời các câu hỏi của các đại biểu Quốc hội.

Trước hết, trả lời các câu hỏi chất vấn về chính sách ngoại giao của Chính phủ và bản tạm ước ký kết ngày 14/9/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thay mặt Chính phủ nói: “trong các báo cáo trước, đã nói nhiều về chính sách ngoại giao. Tóm lại đối với các nước dân chủ, hết sức gây thiện cảm. Còn các nước ấy, tuy chưa công khai, nhưng cũng rất có thiện cảm với ta.

Còn về ngoại giao với Pháp, thì từ khi ký Hiệp định 6/3, qua các Hội nghị Đà Lạt và Phông-ten-nơ-blô, đến Tạm ước 14/9 cũng đã báo cáo nhiều rồi. Chính phủ quyết tâm giữ nền độc lập và thống nhất của Việt Nam, đồng thời cộng tác thật thà và thân thiện với Pháp. Cố nhiên, Người Pháp cũng phải cộng tác lại với chúng ta trên nguyên tắc bình đẳng.

Tạm ước này có ảnh hưởng tới các hiệp ước ký sau không.

- Trong xã hội loài người, cái gì mà chẳng có ảnh hưởng tới cái khác. Tuy vậy, những sự điều chỉnh sau đây không bị ràng buộc được. Bản Tạm ước này, tùy theo sự thi hành thế nào, sẽ chỉ đẩy cho những điều định sau chóng tới kết quả một cách dễ dàng.”

Tiếp đến, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, lúc bấy giờ là Chủ tịch Quân ủy hội trả lời các câu hỏi liên quan đến quân sự như về mối quan hệ giữa Quân ủy Hội và Quốc phòng, về tình hình sinh hoạt của bộ đội, về việc tuyên dương công trạng; về những cuộc xung đột ở các nơi như Kiến An, Lào-kay, Lạng Sơn, Phú Thọ; việc thực dân Pháp lập các xứ biệt lập như xứ Nùng, xứ Thái; về thái độ của quân Pháp ở Nam Bộ sau khi ký Tạm ước 14/9…

Các ông Bộ trưởng các Bộ Bộ Nội vụ, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Quốc dân kinh tế, Bộ Giao thông công chính, Bộ Y tế và Xã hội, Bộ Giáo dục lần lượt trả lời các câu hỏi chất vấn liên quan đến các vấn đề do các Bộ đó phụ trách.

Đến hơn 10 giờ đêm ngày 31/10/1946, toàn bộ 88 câu hỏi thường vấn đặt ra vào buổi sáng về các vấn đề đã được các vị Bộ trưởng, thành viên Chính phủ trả lời.

Chuyển sang phần chất vấn những vấn đề lớn, quan trọng, các chính sách mà Chính phủ đã thực hiện, Chủ tịch đoàn mời các đại biểu của các nhóm đã ghi tên lên diễn đàn trực tiếp chất vấn Chính phủ. Theo nội quy, mỗi đại biểu được quyền nói trong 20 phút. Lúc này, theo Biên bản Kỳ họp, “cả phòng yên lặng, người ta chỉ thấy rằng giờ quan trọng của phiên họp thật lúc đó mới bắt đầu.

Từ trên diễn đàn, mà ánh sáng một ngọn đèn có chụp xanh thu hắt xuống mặt bàn đứng, tiếng nói của mỗi đoàn thể trong Quốc hội sẽ vang lên buộc Chính phủ phải trả lời về những điểm chính sách nội trị và ngoại giao mà Chính phủ thi hành từ trước tới sau”(4).

Các đại biểu các nhóm đã lần lượt trực tiếp nêu các vấn đề chất vấn Chính phủ. Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ bước lên diễn đàn. “Giọng nói của Người ôn tồn, cách nói của Người giản dị, nhưng những điểm chất vấn của các đại biểu, Người không bỏ qua điểm nào mà không trả lời”.

Bắt đầu, Người đã nhận xét, đánh giá khái quát về nội dung các bài chất vấn của các đại biểu Quốc hội Trần Đình Tri, Lê Huy Vân, Khuất Duy Tiến, Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Sơn Hà, Trần Huy Liệu, Huỳnh Văn Tiểng, Xuân Thuỷ và Nguyễn Văn Tạo: “Chính phủ hiện thời thành lập mới hơn một năm, hãy còn thanh niên. Quốc hội bầu ra được hơn 8 tháng lại còn thanh niên hơn nữa. Vậy mà, Quốc hội đã đặt những câu hỏi thật già dặn, thắc mắc khó trả lời, đề cập đến tất cả những vấn đề có quan hệ đến vận mạng nước nhà. Với sự trưởng thành chính trị và sự quan tâm về việc nước ấy. Ai dám bảo dân ta không có tư cách độc lập”(5).

Tiếp đến Người lần lượt trả lời các câu hỏi chất vấn của các đại biểu. Trả lời câu hỏi chất vấn, vì sao Chính phủ đã đưa đề nghị thay đổi quốc kỳ để xem xét, Người khẳng định một cách rành mạch: “Chính phủ không bao giờ dám thay đổi quốc kỳ. Chỉ vì một vài người trong Chính phủ đề nghị việc ấy lên, nên Chính phủ phải đệ qua Ban Thường trực Quốc hội xét. Tình thế từ ngày ấy đến giờ biến chuyển nhiều, lá cờ đỏ sao vàng đã nhuộm bao nhiêu máu chiến sĩ Việt Nam ở Nam Bộ và Nam Trung Bộ, đã đi từ Á sang Âu, lại từ Âu sang Á tới đâu cũng đuợc chào kính cẩn. Bây giờ trừ khi cả 25 triệu đồng bào, còn ra không ai có quyền gì mà thay đổi nó”.

Về câu hỏi chất vấn của đại biểu Trương Đình Tri liên quan đến chính sách đại đoàn kết của Chính phủ, dựa trên tinh thần đoàn kết toàn dân, đoàn kết dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trả lời những câu hỏi này một cách hết sức tế nhị và khoan dung. Về tin đồn ông Nguyễn Hải Thần tự xưng là Tổng tư lệnh hải, lục, không quân Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói “Nếu Việt Nam không có hải, lục, không quân thì ông Nguyễn Hải Thần cứ việc mà làm tổng tư lệnh, và nếu Việt Nam không có hải, lục, không quân mà ông Nguyễn Hải Thần tổ chức được hải, lục, không quân cho Việt Nam thì cố nhiên chúng ta hoan nghênh”(6).

Về việc Chính phủ liêm khiết, Người nói: “thì Chính phủ hiện thời đã cố gắng liêm khiết lắm. Nhưng trong Chính phủ từ Hồ Chí Minh cho đến những người làm việc ở các ủy ban làng đông lắm và phức tạp lắm. Dù sao Chính phủ đã hết sức làm gương. Và nếu làm gương không xong, thì sẽ dùng pháp luật mà trị những kẻ ăn hối lộ - đã trị, đương trị và sẽ trị cho kỳ hết”(7).

Về chất vấn của đại biểu Trần Huy Liệu cho rằng: “Tạm ước 14/9 là bất bình đẳng”, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh “Chính phủ không dám nhận như thế. Với bản Tạm ước ấy mỗi bên nhân nhượng một ít, ta bảo đảm cho Pháp những quyền lợi kinh tế và văn hoá ở đây thì Pháp cũng phải bảo đảm thi hành tự do dân chủ ở Nam Bộ và thả các nhà ái quốc bị bắt bớ. Còn nói Pháp không thành thật thi hành Tạm ước thì ta nói vơ đũa cả nắm, Pháp cũng có người tốt có người xấu. Tôi có thể nói quyết rằng nhân dân Pháp bây giờ đại đa số tán thành ta độc lập và thống nhất lãnh thổ”(8).

Với lối nói đặc biệt, với ngôn từ giản dị, “dùng những thí dụ tầm thường để diễn sự thực rất sâu xa và lý luận lúc nào cũng chặt chẽ, đanh thép”(9), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lần lượt trả lời các câu hỏi chất vấn của đại biểu Quốc hội, cuối mỗi câu trả lời về một vấn đề cụ thể, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhận được những tràng vỗ tay tán thành của đại biểu Quốc hội.

Sau đó, Người tuyên bố thay mặt Chính phủ hiện thời xin từ chức, trao quyền lại cho Quốc hội để Quốc hội theo nguyên tắc dân chủ mà bầu ra một Chính phủ mới. Đến đây, cũng là kết thúc phiên họp chất vấn đầu tiên mà đại biểu Quốc hội chất vấn các thành viên Chính phủ.

 Kết thúc phiên chất vấn, các đại biểu Quốc hội và dân chúng đã được các thành viên Chính phủ trả lời tất cả các vấn đề mà Đại biểu Quốc hội quan tâm, không chỉ giải đáp tất cả những thắc mắc của đại biểu Quốc hội về tất cả các lĩnh vực thuộc quyền hạn và nhiệm vụ của Chính phủ mà còn giải quyết thỏa đáng được những nguyện vọng của nhân dân, làm tăng lòng tin của nhân dân đối với Chính phủ, thắt chặt hơn nữa khối đoàn kết toàn dân. Phiên chất vấn đầu tiên của Quốc hội, Quốc hội, Chính phủ đã thể hiện sự trưởng thành cũng như vai trò, trách nhiệm thực hiện những nhiệm vụ mà nhân dân giao phó của các cơ quan nhà nước, đại diện chân chính cho nhân dân. Quốc hội đã thể hiện cho cử tri cả nước thấy rõ vai trò sứ mệnh đại diện của mình thông qua việc tổ chức phiên chất vấn đầu tiên trong lịch sử.

Đã 70 năm trôi qua, đọc lại Biên bản Kỳ họp thứ hai của Quốc hội Khóa I về phiên chất vấn đầu tiên của Quốc hội, phiên chất vấn đầu tiên này đã để lại những giá trị hết sức sâu sắc cả về mặt lịch sử, khoa học và đặc biệt đã thể hiện tính dân chủ sâu sắc trong buổi đầu hoạt động của Quốc hội.

Hiện nay, trong những khóa họp của Quốc hội gần đây, hoạt động chất vấn của Đại biểu Quốc hội đối với các thành viên Chính phủ, các vị lãnh đạo các Bộ đang được thực hiện là sự tiếp nối tinh thần hoạt động của Quốc hội hơn 70 năm trước, đó thực sự là hoạt động cần thiết trong việc giám sát của Quốc hội đối với hoạt động của Chính phủ và cần tiếp tục duy trì, phát huy hơn nữa nhằm minh bạch hoạt động của Chính phủ, tăng cường mối liên hệ giữa Chính phủ, các cơ quan nhà nước với người dân./.

Lê Thị Lý - Trung tâm Lưu trữ quốc gia III

[341]
Tính chất dân chủ trong phiên chất vấn đầu tiên của Quốc hội Việt NamNếu như ở kỳ họp đầu tiên, hoạt động chất vấn của Quốc hội chưa diễn ra và để lại dấu ấn đặc biệt, thì đến Kỳ họp thứ hai từ ngày 28/10/1946 – 9/11/1946, Quốc hội thảo luận nhiều vấn đề, trong đó phiên chất vấn đầu tiên của Quốc hội đối với Chính phủ đã diễn
Share on Facebook   Share on Twitter Share on Google Share on Buzz        Quay lại   Gửi đi   In trang này   Về đầu trang
TIN MỚI NHẤT
Quảng Bình: Hiệu quả của việc thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông trên địa bàn tỉnh
Thiết thực, nói đi đôi với làm
Phân công thực thi quyền lực nhà nước và phân cấp trong Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015
Các tin khác
Tin hoạt động Tổ chức nhà nước
(18/05/2017 01:32)
Đoàn công tác Học viện Hành chính quốc gia dâng hương kỷ niệm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh
Nhân dịp kỷ niệm 127 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, sáng 18/5, Đoàn công tác Học viện Hành chính quốc gia đã tổ chức  ...
Tin mới nhất

Cải cách hành chính - nhìn từ Quảng Ninh

Họp báo Giải Búa liềm vàng lần hai - năm 2017

Về cán bộ và công tác cán bộ theo lời dặn của Bác Hồ

Rèn luyện phương pháp, tác phong làm việc của người cán bộ, đảng viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Bắc Giang: Những kết quả bước đầu trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh

Cải cách thủ tục hành chính ở Bình Dương giai đoạn 2011 – 2015: kết quả và kinh nghiệm

Thành phố Huế: Trung tâm Hành chính công từng bước khắc phục những bất cập

Tin xem nhiều

Quản lý nhà nước về kinh tế - một số vấn đề đặt ra trước yêu cầu đổi mới

Xác định chức danh của những người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã

Một số vấn đề về chính sách công ở Việt Nam hiện nay

Chế định Chủ tịch nước trong Hiến pháp năm 2013 và việc xây dựng Luật về hoạt động của Chủ tịch nước

Làm tốt công tác cán bộ - giải pháp quan trọng để xây dựng bộ máy nhà nước vững mạnh

Đánh giá và sử dụng cán bộ trong tình hình hiện nay

Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu cải cách nền hành chính nhà nước

Tổng Biên tập: Nguyễn Đức Tuấn
Trụ sở tòa soạn: Số 8 Tôn Thất Thuyết, Cầu Giấy, Hà Nội
Điện thoại: 0804 6422, 0804 6543; Fax: 0804 6621 - Email: Tapchitcnn@moha.gov.vn
Bản quyền thuộc Tạp chí Tổ chức nhà nước - Bộ Nội vụ
Giấy phép xuất bản: Số 407/GP-BTTT ngày 27/9/2013 của Bộ Thông tin và Truyền thông

®Tạp chí điện tử Tổ chức nhà nước là cơ quan báo chí của Bộ Nội vụ, có chức năng thông tin, tuyên truyền các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.