Nghiên cứu - Trao đổi
Từ khái niệm "quy phạm pháp luật" đến việc sử dụng các thuật ngữ pháp lý khác có liên quan

Nhìn từ góc độ lý luận, quy phạm pháp luật (QPPL) được xem là các quy tắc xử sự chung. Tuy nhiên, khái niệm này đang được vận dụng không thống nhất. Các điều, khoản của văn bản QPPL không chứa đựng quy tắc xử sự vẫn được xem là QPPL, các văn bản không chứa quy tắc xử sự chung vẫn được coi là văn bản QPPL, áp dụng các quy tắc xử phạt hoặc thậm chí các khái niệm pháp lý vẫn được hiểu là vận dụng QPPL vào trường hợp cụ thể... Bài viết phân tích và tìm nguyên nhân của sự không thống nhất trên, từ đó đề xuất thay đổi cách định nghĩa QPPL nhằm tạo sự thống nhất trong việc sử dụng các thuật ngữ pháp lý.

Đạo đức chính trị với vấn đề chống tham nhũng hiện nay

Tham nhũng và đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam đang trở thành điểm nóng trong sinh hoạt chính trị, thu hút sự quan tâm của toàn xã hội. Chưa bao giờ vấn đề này lại trở nên cấp bách, được công luận đề cập đến nhiều như hiện nay. Bài viết tập trung phân tích, lý giải những căn nguyên nền tảng và cốt lõi nhất của thực trạng tham nhũng, qua đó định hướng và đề xuất những giải pháp nhằm khắc phục một cách cơ bản tình trạng tham nhũng ở nước ta.

Là một trong những người mở đường của phong trào Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII, Montesquieu luôn tôn vinh hình ảnh “con người lý trí”. Phần thiêng liêng nhất, quý giá nhất của tự nhiên, thể hiện trong con người, theo Montesquieu, là tự do. Tự do thống nhất với lý trí, với nhiên tính và nhân tính. Từ phạm trù này, Montesquieu đi đến phân tích các vấn đề chính trị trung tâm như chính thể nhà nước, hệ thống quyền lực. Montesquieu phân chia ba chính thể nhà nước, ba “hình mẫu” cai trị với những đặc trưng cố hữu, làm nên bản chất của từng chính thể. Mỗi chính thể đều hình thành nguyên tắc cơ bản của mình. Với Montesquieu, thì đạo đức (cụ thể là đạo đức chính trị, thể hiện trước hết ở tình yêu tự do và bình đẳng về quyền, yêu luật pháp và lối sống giản dị, thanh đạm) là nguyên tắc hàng đầu của nền dân chủ. Cho nên, một khi đạo đức của nền dân chủ bị mất, lòng tham nổi lên, thì tự do biến thành “tự do làm trái luật pháp”, nền cộng hòa đứng trước nguy cơ bị suy vong. Trong sự phân tích của Montesquieu, nền dân chủ và nghệ thuật quyền lực chỉ thực sự phát huy tác dụng tích cực nếu gắn với đạo đức quyền lực, thứ đạo đức không chỉ dành cho quan chức, nhà cầm quyền, mà cho cả dân chúng. Thật thấm thía trước lời cảnh báo của Montesquieu về sự sa đọa đạo đức của nền dân chủ, khi mà “cái trước đây được coi là luật thì nay họ (công dân) coi là phiền nhiễu… chính thể tốt đẹp biến thành “cái túi cho người ta bòn rút”[1]. Đạo đức chính trị biến chất dẫn đến sự suy đồi đạo đức xã hội lẫn gia đình mà nguyên nhân chủ yếu nằm ở sự tha hóa của bộ phận cầm quyền. Montesquieu cho rằng, nạn tham nhũng, hối lộ, quà cáp lẽ ra không nên hiện diện trong chế độ dân chủ[2], bởi vì đạo đức nền dân chủ không chấp nhận sự tồn tại của chúng. Điều đáng tiếc, những lo âu, trăn trở, những suy tư của Montesquieu từ ba thế kỷ trước về vấn nạn tham nhũng lại đã và đang hiện hữu ngay trong lòng xã hội chúng ta ngày nay, với những thể hiện rất đa dạng, muôn hình muôn vẻ, thật sự là một thảm họa của dân tộc.

Tính chất dân chủ trong phiên chất vấn đầu tiên của Quốc hội Việt Nam

Cách mạng tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, ngày 06/01/1946, cuộc Tổng tuyển cử đã diễn ra sôi nổi trong cả nước, nhân dân Việt Nam đã thực hiện quyền làm chủ của mình bầu cơ quan quyền lực cao nhất - Quốc hội Việt Nam. Ngày 02/3/1946, toàn thể đại biểu được bầu cử theo chế độ phổ thông đầu phiếu đã được triệu tập, họp thành Quốc hội. Đây là kỳ họp đầu tiên - Kỳ họp khai sinh của Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã thành công tốt đẹp, hoàn thành những nội dung cơ bản và quyết định những vấn đề quan trọng của Quốc hội, đặt cơ sở, nền móng cho việc xây dựng và từng bước củng cố, hoàn thiện bộ máy Nhà nước Trung ương, đánh dấu một mốc son lịch sử khởi đầu hoạt động lập pháp của Quốc hội Việt Nam cùng chặng đường hoạt động của Quốc hội.

Quá trình xây dựng chính sách công tại các nước đang phát triển

Thiết kế chính sách công là nội dung chính của việc hoạch định chính sách, bao gồm việc quyết định các mục tiêu ưu tiên, các lựa chọn giải pháp chính sách dựa trên phân tích các tiêu chí hiệu quả, chi phí, lợi ích, công bằng và các giá trị chính trị - xã hội của mỗi lựa chọn. Việc cần thiết xác định một tập hợp các lựa chọn chính sách và các công cụ chính sách để giải quyết một vấn đề xã hội nhằm đạt kết quả bằng một tập hợp các giải pháp được thực hiện, từ đó các nhà lập chính sách ra quyết định bằng cách đánh giá tính hiệu quả, tính khả thi, tính chính trị-xã hội, chi phí và lợi ích. Việc xây dựng chính sách được xem là công việc của các nhà lập chính sách hợp tác trong cộng đồng chính sách và mạng lưới chính sách.

Thực trạng quản lý, sử dụng tài sản công tại đơn vị sự nghiệp công lập

Sau hơn 7 năm triển khai thực hiện Luật Quản lý, sử dụng tài sản nhà nước, công tác quản lý, sử dụng tài sản nhà nước tuy đã đạt được những kết quả quan trọng nhưng cũng bộc lộ một số bất cập, hạn chế như: Cơ chế quản lý, quy trình đầu tư và mua sắm tài sản nhà nước còn phân tán; Việc quản lý, sử dụng một số loại tài sản nhà nước chưa được quan tâm đúng mức, chậm đổi mới, chưa đồng bộ với cơ chế quản lý tài chính, chưa đáp ứng được yêu cầu trong tình hình mới... Thực trạng trên đặt ra yêu cầu cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa công tác quản lý, sử dụng tài sản công tại đơn vị sự nghiệp công lập trong thời gian tới.

Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã

1. Vai trò của cấp xã và cán bộ chủ chốt cấp xã

Lịch sử phát triển của dân tộc Việt Nam cho thấy, tình hình chính trị - xã hội Việt Nam ở mỗi giai đoạn có ổn định hay không tùy thuộc một phần không nhỏ vào sự ổn định của cấp xã. Cấp xã là cấp cơ sở, có tầm quan trọng đặc biệt, là hình ảnh thu nhỏ của xã hội, một chỉnh thể trong đời sống hiện thực. Đây là cấp gần dân nhất, nơi trực tiếp biến mọi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thành hiện thực trong cuộc sống; đồng thời là nơi kiểm nghiệm tính đúng đắn của chủ trương, đường lối, chính sách đó. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: “Cấp xã là gần gũi dân nhất, là nền tảng của hành chính, cấp xã làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi”(1). 

Thu hồi tài sản tham nhũng: quy định trong Công ước Liên hợp quốc và pháp luật Việt Nam

Từ đầu thế kỷ 20, quá trình toàn cầu hoá mạnh mẽ đã xoá bỏ các rào cản ngăn cách trong hoạt động kinh tế của các quốc gia, cùng với sự bùng nổ thương mại quốc tế, các giao dịch xuyên quốc gia đã góp phần đáng kể vào sự tăng trưởng vượt bậc của nhiều nền kinh tế trên thế giới. Tuy nhiên, một trong những mặt trái của sự phát triển ấy là hiện tượng toàn cầu hoá tham nhũng. Các rào cản được xoá bỏ, vô hình trung đã tạo cơ hội cho các quan chức tham nhũng nhanh chóng tẩu tán những tài sản phi pháp ra nước ngoài để tẩy rửa, hợp pháp hoá. Trong khi đó, sau các thủ tục pháp lý, tỷ lệ tài sản được thu hồi và trả lại cho quốc gia nạn nhân của tham nhũng lại vô cùng “ít ỏi và rải rác”[1].

Một số giải pháp nâng cao đạo đức công chức

Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đạo đức công chức đã phát huy trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là trong lĩnh vực quản lý của Nhà nước đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam. Tuy nhiên, Đảng đã chỉ ra: “Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên và tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu, những tiêu cực và tệ nạn xã hội chưa được ngăn chặn, đẩy lùi mà còn diễn biến phức tạp”(1). Vì vậy, việc nâng cao đạo đức công chức là yêu cầu cấp thiết được đặt ra hiện nay.

Bàn về thi tuyển các chức danh công chức lãnh đạo hiện nay

Tuyển chọn công chức là khâu đầu tiên và rất quan trọng trong quá trình quản lý công chức, mang tính quyết định đối với sự phát triển của nền hành chính nhà nước nói chung và của từng cơ quan, đơn vị nói riêng. Công tác tuyển dụng công chức hiện nay được thực hiện thông qua hình thức thi tuyển cạnh tranh là chủ yếu; trong đó, có cả thi tuyển cạnh tranh đối với các chức danh công chức lãnh đạo, quản lý. Thời gian qua, nhiều cơ quan, đơn vị, địa phương đã tiến hành tổ chức thi tuyển một số chức danh công chức lãnh đạo, quản lý, bước đầu đạt được những thành tựu đáng phấn khởi; nhưng vẫn còn một số tồn tại, hạn chế nhất định cần phải tiếp tục được nghiên cứu, giải quyết.

Quản lý, sử dụng tài sản nhà nước và những vấn đề cần hoàn thiện

Điều 53 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý.”. Đây là tiền đề, là nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế – xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng, ổn định và nâng cao đời sống nhân dân. Điều 200 Bộ Luật Dân sự năm 2005 quy định: “Tài sản thuộc hình thức sở hữu nhà nước bao gồm đất đai, rừng tự nhiên, rừng trồng có nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, núi, sông hồ, nguồn nước, tài nguyên trong lòng đất, nguồn lợi tự nhiên ở vùng biển, thềm lục địa và vùng trời, phần vốn và tài sản do Nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp, công trình thuộc các ngành và lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học, kỹ thuật, ngoại giao, quốc phòng, an ninh cùng các tài sản khác do pháp luật quy định”.

TIN MỚI NHẤT
Sẽ quy định tiêu chuẩn cụ thể đối với công chức cấp xã theo yếu tố đặc thù của từng loại đơn vị hành chính
Người đứng đầu quyết định biên chế giảm nhỏ giọt hay tăng vượt khung
Quảng Ninh: Người dân tích cực hưởng ứng dịch vụ công trực tuyến
Các tin khác
Tin hoạt động Tổ chức nhà nước
(17/08/2017 04:00)
Thứ trưởng Bộ Nội vụ Triệu Văn Cường tiếp đoàn cán bộ, công chức chính quyền địa phương nước bạn Lào
Sáng ngày 17/8/2017, tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Triệu Văn Cường đã có buổi tiếp đoàn cán bộ, công chức chính quyền  ...
Tin mới nhất

Vĩnh Phúc: Trung tâm hành chính công mang lại bước đột phá trong cải cách hành chính

Ninh Thuận: Đẩy mạnh cải cách hành chính tạo sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh

Cải cách tổ chức bộ máy nhà nước - bước đột phá cần thiết: Gần 30 năm vẫn… “nóng”

Gia Lai tiếp tục tập trung cho công tác cải cách hành chính

Có những cán bộ công chức “đánh trống ghi danh“

Hà Nội sáp nhập nhiều phòng ban, giảm hàng trăm biên chế

"Thanh bảo kiếm" trong phòng chống tham nhũng, lãng phí ​

Tin xem nhiều

Quản lý nhà nước về kinh tế - một số vấn đề đặt ra trước yêu cầu đổi mới

Xác định chức danh của những người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã

Một số vấn đề về chính sách công ở Việt Nam hiện nay

Làm tốt công tác cán bộ - giải pháp quan trọng để xây dựng bộ máy nhà nước vững mạnh

Đánh giá và sử dụng cán bộ trong tình hình hiện nay

Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu cải cách nền hành chính nhà nước

Chế định Chủ tịch nước trong Hiến pháp năm 2013 và việc xây dựng Luật về hoạt động của Chủ tịch nước

Tổng Biên tập: Nguyễn Đức Tuấn
Trụ sở tòa soạn: Số 8 Tôn Thất Thuyết, Cầu Giấy, Hà Nội
Điện thoại: 0804 6422, 0804 6543; Fax: 0804 6621 - Email: Tapchitcnn@moha.gov.vn
Bản quyền thuộc Tạp chí Tổ chức nhà nước - Bộ Nội vụ
Giấy phép xuất bản: Số 407/GP-BTTT ngày 27/9/2013 của Bộ Thông tin và Truyền thông

®Tạp chí điện tử Tổ chức nhà nước là cơ quan báo chí của Bộ Nội vụ, có chức năng thông tin, tuyên truyền các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.